Ми жүйкелері (ағылш. Cranial nerves) — 12 жүп жүйке болып мидың төменгі (адамда — алдыңғы) бетінен, бассүйектің тесіктері арқылы ми сауытынан шығады. Олардың 10 жүбы (III-XII жүйкелер) ми діңгегінен бөлінеді.
| Ми жүйкелері Ми нервтері | |
|---|---|
 | |
| Солжақ. Төменнен қарағандағы адам миы, ми жүйелерінің қайнары көрсетілген. Оң жақ. фораминалы бассүйек тағаны қатары, онда көптеген жүйкелер бассүйектен шыққан. | |
| | |
| Бас сүйегі тағанынан миға өтетін жүйкелер. | |
| Латын тілі | nervus cranialis (pl: nervi craniales) |
Ми жүйкелері қатарында:
- 1) организмнің шеткі
жағынан басталып, түзілген жүйке тітіркенстерін ми орталықтарына өткізетін таза сезімтал ми жүйкелері (I жүп, иіс жүйкесі - nn. olfactorii — мұрын қуысындағы иіс сезімі мүшесіндегі нейроциттер аксондарынан түзіліп, иіс баданасында аяқталады; II жүп, көру жүйкесі — п. opticus — көздің торлы қабығының ганглионды нейроциттері аксондарынан түзіліп, аралық миға енеді; VIII жүп, тепетеңдік-есту жүйкесі — п. vestibulo-cochlearis — ішкі құлақтан басталады, есту және тепетеңцік түбіршіктердің қосылуынан түзіледі, сопақша ми ядроларында аяқталады);
- 2) жүйке тітіркеністерін ми орталықтарынан шеттегі бұлшықеттерге жеткізетін таза қозғалтқыш ми жүйкелері (III жүп, көзқимыл жүйкесі — п.
oculomotoricus — ортаңғы мидың үлкен ми аяқшасынан шығып, көздің тік және қиғаш бұлшықеттері мен қабақтың бұлшықеттерін жүйкелендіреді; IV жүп, шығырлық жүйке — п. trochlearis — ортаңғы мидың үлкен ми аяқшасы мен ми көпірі аралығынан басталып, көздің жоғарғы қиғаш бұлшықетін жүйкелендіреді; VI жүп, әкеткіш жүйке - п. abducens — сопақша мидан шығып, көздің латеральды тік және көз алмасын тартқыш бұлшыкеттерін жүйкелендіреді; XI жүп, қосымша жүйкеп. accessorius — сопақша мидан шығып, трапеция тәрізді, иық-бас және төс-бас бұлшықеттерін жүйкелендіреді; XII жүп, тіласты жүйкесі - п. hypoglossus — сопақша мидан шығып, тіласты сүйектің бұлшықеттерін жүйкелендіреді) және 3) аралас ми жүйкелері (V жүп, үшкіл жүйке - п. trigeminus — жоғарғы (адамда - артқы) сезімтал және төменгі (адамда — алдыңғы) қозғалтқыш түбіршіктердің қосылуынан түзіледі, өз кезегінде: көздік, жоғарғыжақ және төменгіжақ жүйкелерге бөлінеді; VII жүп, бет жүйкесі - п. facialis — сопақша мидан шығып, қозғалтқыш жүйке талшықтары — бет бұлшықеттерін, сезімтал жүйке талшықтары тілдің үшы мен денесіндегі дәмсезімі емізікшелерін жүйкелендіреді, жүйке қүрамында сілекей бездеріне арналған парасимпатикалық жүйке талшықтары болады; IX жүп, тіл-жұтқыншақ жүйкесі — п. glossopharyngeu — сопақша мидан шығады, қозғалтқыш жүйке талшықтары жұтқыншақ қабырғасындағы бұлшықетті, ал сезімтал жүйке талшықтары тіл түбірі кілегейлі қабығындағы дәмсезімі емізікшелерін, тандай мен жұтқыншақ кілегейлі қабықтарын, жүйке құрамындағы парасимпатикалық жүйке талшық- тары шықшыт және ауыз қуысы қабырғалық сілекей бездерін жүйкелендіреді.