Персона (фильм)

Персона
швед. Persona
Жанры	психологиялық драма
Режиссёрі	Ингмар Бергман
Продюсері	Ингмар Бергман
Сценарийдің авторы	Ингмар Бергман
Басты рөлдерде	Биби Андерссон Лив Ульман
Операторы	Свен Нюквист
Сазгері	Ларс Юхан Верле
Кинокомпания	AB Svensk Filmindustri
Дистрибьютор	AB Svensk Filmindustri
Ұзақтығы	84 мин.
Кассалық түсімі	250 000 $ (АҚШ)
Мемлекет	Швеция
Тілі	швед
Шыққан жылы	1966
IMDb	ID 0060827

«Персона» (швед. Persona) — 1966 жылы шыққан Ингмар Бергманның авангардтық психологиялық драмасы. Сценарий авторы, режиссері және продюсері — Ингмар Бергман. Басты рөлдерде — Биби Андерссон және Лив Ульман.

Сюжет желісі Альма есімді жас медбике (Андерссон) мен оның емделушісі — кенеттен үндемей қалған танымал театр актрисасы Элизабет Фоглердің (Ульман) айналасында өрбиді. Оқшаулаудағы саяжайға көшкен соң, Альма актрисаға күтім жасап қана қоймай, оған ішкі сырын ақтара бастайды. Уақыт өте келе медбике өзін емделушісінен ажырата алмайтын халге жетеді.

«Персона» — психологиялық драмаға тән элементтерге толы, сан қырлы сыни талдаулар мен қызу пікірталастардың нысанына айналған туынды. Фильмдегі дуализм, ақыл-естен адасу және тұлғалық бірегейлік мәселелерін зерттеу — Юнгтің «персона» теориясының көрінісі ретінде қарастырылады. Сонымен қатар, шығарма кино түсіру өнері, вампиризм, гомосексуалдылық, ана мен бала қарым-қатынасы және түсік тастау сияқты күрделі тақырыптарды қозғайды. Фильмнің прологындағы, баяндау мәнеріндегі және соңындағы эксперименталды стиль ерекше атап өтіледі. Бұл жұмбаққа толы туынды кинотану саласындағы «Эверест шыңы» деп аталып кеткен; кинотарихшы Питер Коуидің айтуынша: «"Персона" туралы айтылған кез келген тұжырымға қарсы уәж айтуға болады, және ол қарама-қайшы пікір де шындыққа жанасады».

«Персона» алғаш жарық көргенде, ондағы даулы тақырыптарға байланысты фильм монтаждалып, кейбір тұстары қиып тасталды. Соған қарамастан, швед баспасөзі фильмді жылы қабылдап, оның жанкүйерлерін сипаттау үшін «Персона-культ» (Person-a-kult) деген терминді ойлап тапты. Туынды «Гулдбагге» марапатында «Үздік фильм» номинациясын жеңіп алып, Швеция атынан «Оскар» сыйлығына ұсынылды. 2001 жылы фильмнің ағылшын тіліндегі реставрацияланған нұсқасында цензураланған кадрлар қайта қалпына келтірілді.

Уақыт өте келе «Персона» әлемдік деңгейде мойындалып, сыншылардың жоғары бағасына ие болды. Әсіресе Бергманның режиссурасы мен сценарийі, Свен Нюквистің операторлық жұмысы және Андерссон мен Ульманның актерлік шеберлігі ерекше атап өтіледі. Көптеген сыншылар бұл фильмді кино тарихындағы ең ұлы туындылардың бірі, Бергманның басты шығармасы (magnum opus) және эксперименттік киноның жауһары деп санайды. «Sight & Sound» журналының сауалнамасы бойынша, ол 1972 жылы ең үздік фильмдер рейтингінде 5-орынды, ал 2012 жылы 17-орынды иеленді. Сонымен қатар, «Персона» Роберт Олтмен, Дэвид Линч және Дени Вильнёв сияқты танымал режиссерлердің шығармашылығына үлкен ықпал еткен.

Элизабет Фоглер — театр сахнасында танымал болған ақсүйек актриса. Кезекті бір қойылым үстінде ол кенеттен үндемей қалып, жұртты таңғалдырады. Оның бұл әрекеті — еріксіз мылқаулық па, әлде бүкіл әлемге деген өкпе-реніш пе, ол жағы беймәлім күйінде қалады.

Көмекке зәру актриса психиатрдың кеңесіне жүгінеді. Дәрігер оның психикалық тұрғыдан сау екенін, бірақ әлдебір есеңгіреу күйінде екенін анықтайды. Маман актрисаға қала қарбаласынан алыстап, табиғат аясында демалуға кеңес береді.

Осылайша, Элизабет теңіз жағалауына аттанады, ал оған жас медбике Альма серік болады. Теңіз жиегіндегі оңашалықта екі әйелдің тағдыры тоғысады: Элизабет үнемі үнсіздік сақтаса, Альма оның көңілін аулау үшін өз өмірінің ең жасырын сырларын ақтара бастайды.

• Биби Андерссон — Альма, медбике
• Лив Ульман — Элизабет Фоглер, актриса
• Маргарета Крук — дәрігер
• Гуннар Бьёрнстранд — мырза Фоглер
• Йорген Линдстрём — бала, Элизабеттің ұлы