Тосихидэ Маскава

Тосихидэ Маскава
жапон. 益川 敏英
Туған күні	24 ақпан 1967 (1967-02-24)
Туған жері	Нагоя, Жапония
Қайтыс болған күні	23 қыркүйек 2018 (2018-09-23)(51 жас)
Қайтыс болған жері	Киото, Жапония
Ғылыми аясы	элементар бөлшектер физикасы
Ғылыми жетекші	Сёити Саката
Марапаттары	Физика саласындағы Нобель сыйлығы (2008)

Тосихидэ Маскава (Масукава Тосихидэ (жапон. 益川 敏英^?); 7 ақпан1940, Нагоя — 23 шілде 2021, Киото) — бөлшектер физикасы саласындағы жұмысымен танымал жапон теориялық физигі. Ол 2008 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты.

Тосихидэ Маскава 1940 жылы 7 ақпанда Жапонияның Айти префектурасындағы Нагоя қаласында дүниеге келген.

1958 жылы ол Нагоя университетіне түсіп, 1962 жылы бітіріп, Сеити Сакатаның тобында элементар бөлшектер теориясы бойынша жұмыс істей бастады. 1967 жылы ол докторлық диссертациясын қорғап, университетте тағы үш жыл постдок болып жұмыс істеді. Дәл осы кезде ол Нагоя университетінің аспиранты Макото Кобаясимен кездесті.

1970 жылы Маскава Киотодағы Киото университетінің доценті болып тағайындалды, оған 1972 жылдың сәуірінде Кобаяси оған қосылды. Сол жылдың жазына қарай олар әлсіз өзара әрекеттесулер теориясындағы CP -симметриясының бұзылуының шығу тегі туралы бірлескен мақаланы аяқтады. Олар бұл құбылысты кварктардың үшінші буынының болуын болжау арқылы түсіндіруге болатынын көрсетті. Олардың 1973 жылдың ақпанында жарияланған «Әлсіз өзара әрекеттесудің қайта қалыпқа келтірілетін теориясындағы CP-симметриясының бұзылуы» («CP Violation in the Renormalizable Theory of Weak Interaction») атты мақаласы бастапқыда аз назар аудартты. Төрт жылдан кейін ғана, төртінші кварк (b кварк) және бесінші лептон ашылғаннан кейін, жапон ғалымдарының болжамы тиісті назарға ие болды. Сол басылымда кварктарды араластыру параметрлерін анықтайтын Кабиббо — Кобаяси — Маскава матрицасы енгізілді. Қазіргі уақытта бұл жұмыс жоғары энергия физикасындағы ең көп дәйексөз келтірілген мақалалардың бірі.

1976 жылы Маскава Токио университетінде доцент болды, бірақ төрт жылдан кейін Киотоға оралып, Юкава атындағы Теориялық физика институты профессор болды; ол 1997 жылдан 2003 жылға дейін институт директоры қызметін атқарды, содан кейін зейнетке шықты. 2019 дылға дейін ол Университета Киото Сангё зерттеу тобын басқарды. Сонымен қатар, 2010—2018 жылдар Нагоя университетіндегі Кобаяси—Маскава бөлшектердің шығу тегі мен ғаламды зерттеу институтын басқарды.

Әлсіз өзара әрекеттесулер теориясындағы CP-симметриясының бұзылуын зерттеумен қатар, Маскава бөлшектер физикасындағы әртүрлі мәселелерге айтарлықтай үлес қосты: ол қайта қалыпқа келтірілетін калибрлік теориядағы хиральды симметрияның бұзылуын, Грибов түсініксіздіктері және суперсимметриялық сызықтық емес теорияларды зерттеді және шектеулі жүйелердің қасиеттерін зерттеді. Оның жұмысы күрделі математикалық аппаратты жоғары деңгейде қолдануымен ерекшеленді.

2021 жылдың 23 шілдесінде Киотода қызыл иек қатерлі ісігінен қайтыс болды.

• 1979 — Нишина мемориалдық сыйлығы
• 1985 — Жапония ғылым академиясының сыйлығы
• 1985 — Сакурай сыйлығы
• 1994 — Асахи сыйлығы
• 1995 — «Тюнити» газетінің сыйлығы
• 2007 — Бөлшектер физикасы және жоғары энергиялар физикасы бойынша сыйлық
• 2008 — Мәдениет ордені
• 2008 — Физика бойынша Нобель сыйлығы

• Нобель комитетінің сайтынан ақпарат(Ағылшын тілінде)