Қолдау
Тегін жүктеу және ақпараттық платформа

​Гадай хан"},"Партиясы":{"wt":""},"Білімі":{"wt":""},"Мамандығы":{"wt":""},"Қызмет еткен жылдары":{"wt":""},"Құрамында болды":{"wt":""},"Әскер түрі":{"wt":""},"

Әбділәтіп хан

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

Әбділәтіп хан
ағылш. Abdullatifxon
Лауазымы
Ту
Ту
 Бұхара хандығының ханы
1540 — 1551
Ізашары I Абдолла хан (1540)
Ізбасары Наурыз Ахмет хан (1551–1556)
Өмірбаяны
Дүниеге келуі 1495 (1495)
Орталық Азия
Қайтыс болуы 1551 (1551)
Самарқан
Әкесі Көшкінді хан
Балалары Әбдал сұлтан
​Гадай хан
өңдеу Үлгі құжаттамасын қараңыз

Әбділәтіп хан (ағылш. Abdullatifxon; 1495–1551 жылдары) — 1540–1551 жылдары Шайбанилер мемлекетінде билік жүргізген өзбек әулетінің жетінші өкілі.

Өмірбаяны

Көшкінді ханның ұлы Әбділәтіп хан 1537–1538 жылдары Ұбайдулла ханның Хорезмге жасаған жорығына қатысты. 1540 жылдың наурызында, I Абдолла хан қайтыс болғаннан кейін, ол Самарқанда билікке келді. Ол өзін Бұхара билеушісі деп жариялаған Әбділазиз ханды мемлекеттің басшысы ретінде мойындамады. Осылайша Шайбанилер мемлекетінде қос билік орнады: Самарқанда Әбділәтіп хан, ал Бұхарада Ұбайдулланың ұлы Әбділәзиз хан билік жүргізді. Әбділәтіп хан Бұхара, Ташкент, Самарқан және Балх қалаларында «Хақан ұлы хақан Әбілғазы баһадүр хан» деген лауазымдармен монеталар шығарды.

Әбділәтіп ханның екі ұлы болған: Әбдал сұлтан және Гадай хан.

Мәдениет саласындағы саясаты

​Әбділәтіп хан Мәуереннахр тарихы мен Шибанилер әулетінің шежіресін жетік білетін білгір саналған. Ол ақындар мен ғалымдарға қамқорлық көрсетті. Әбділәтіп ханның өзі Хуш деген әдеби бүркеншік атпен өлеңдер жазған.

Әбділәтіп хан билік еткен кезеңде ресми іс қағаздарында парсы тілімен қатар өзбек тілі де қолданылды.

Әбділәтіп ханның жеке дәрігері Молда Мұхаммед Жүсіп Кәххәл безгек (малярия) ауруының себептері мен емдеу әдістері қарастырылатын «Безгекті зерттеу» («Тахқиқ әл-хуммәйат») атты медициналық трактаттың авторы болды. Сондай-ақ оған көз ауруларына арналған «Көз дәрігерлері еңбектерінің қаймағы» («Зубдат әл-кәххәлин») атты тағы бір еңбек тиесілі.

Қайтыс болуы

​Әбділәтіп хан 1552 жылы Самарқанда дүниеден өтіп, Самарқандағы кесенеге әкесінің қасына жерленді. Билікке оның туысы, Ташкент иелігінің билеушісі, барлық өзбектердің ханы болып жарияланған Наурыз Ахмет хан келді.

Әдебиет

  • Вильданова А. Б. О состоянии науки в среднеазиатских городах XVI—первой половины XIX века // Общественные науки в Узбекистане — 1989.
  • История Узбекистана — 1993 Т. 3.
  • История Узбекистана в источниках. / Сост. Б. В. Лунин — Таш., 1990.
Жоғары