Клавдий Птолемей

Клавдий Птолемей (100 - 178 жыл шамасы) — грек математигі және астрономы.

Клавдий Птолемей
Κλαύδιος Πτολεμαῖος
Йос ван Гент және Педро Берругетенің Птолемейді бейнелеген портреті (1476)
Туған күні	шамамен б.з.д 100
Туған жері	Белгісіз
Қайтыс болған күні	160–170 жылдары
Қайтыс болған жері	Александрия, Мысыр, Рим империясы
Азаматтығы	мүмкін Римдік
Ғылыми аясы	Астрономия география астрология оптика
Несімен белгілі	Птолемей әлемі Птолемей картасы Птолемейдің қарқынды диатоникалық шкаласы Птолемейдің аккордтар кестесі Птолемей теңсіздігі Птолемей теоремасы Эквант Эвекция Квадрант
Клавдий Птолемей Ортаққорда

Клавдий Птолемейдің өмір жолы туралы мағұлмат жоқтың қасы, тек қана біздің заманымыздың 120 жылынан бастап Александрияда өмір сүргені белгілі. Ол өзінің жетістіктері негізінде арабтар «Альмагест» деп атап кеткен. Үлкен еңбектің авторы «Алмагест» арабша «алмаджести», яғни «аса ұлы» шығарма дегенді білдіреді.

Птолемейдің бірінші кітабында гректердің триогеометриясы жүйелі түрде баяндалған. Мұнда 0º бастап 180º дейінгі хордалардың таблицалары келтірілген. Тарихи жазбалар бойынша хордалар таблицасын алғаш жасаушы ретінде б.з.д. 2 ғасырда өмір сүрген астраном математик Гипарх екен. Бірақ ол таблицалар бізге жеткен жоқ. Грек математиктерінде бұл кезде синус, косинус және тангенс сызықтары болмаған. Бұлардың радиусы тұрақты дөңгелектің центрлік бұрыштарына сәйкес келетін хордалардың ұзындығын есептейді. Птолемей дөңгелек шеңбердің 360º, ал оның диаметрін 120 бөлікке бөледі, сөйтіп, хорданың ұзындығын дөңгелектің радиусы (орнықты) арқылы өрнектейді. Басқа бұрыштарға қандай хордалар сәйкес келетінін анықтауға Птолемей шеңберді іштей сызылған төртбұрыш дөңгелекке іштей сызылса, онда оның диогональдарының көбейтіндісі қарама – қарсы қабырғалардың көбейтінділерінің қосындысына тең болады. Бұл теорема қазір Птолемейдің есімімен аталып жүр. Қортындылай келгенде ұлы математиктер математиканы дамытуда адамзатты ғажайып жаңалықтармен әлі талай қуантады.

Ғылым тарихына көз салғанда адамзаттың асыл перезенттері ашқан ұлы жаңалықтарға тоқталмай өте алмаймыз, өйткені басқалар мен салыстырғанда бұлардың ойлары орасан зор. Таланттары ерекше биік тұрады. Бұлардың ғылыми идеялары болашаққа өзінің нұрын шашады.

Ескертпелер

1. Птолемейдің заманауи бейнелері немесе сипаттамалары болмағандықтан, кейінгі суретшілердің бейнелеуі оның сыртқы келбетін дәл көрсете алмауы мүмкін.