| Шаяноттар тұқымдасы | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Xanthosoma sagittifolium | ||||||||||
| Ғылыми топтастыруы | ||||||||||
| ||||||||||
| Тектері 14 түрлері | ||||||||||
| 107 тегі мен 3700 түрі белгілі |
Шаяноттар тұқымдасы , Ароид тұқымдасы (лат. Araceae) – 3000-нан астам биологиялық түрлері, 113 тегі бар дара жарнақты өсімдіктердің ірі тұқымдасы. Халықаралық APG жүйесінде дара жарнақты өсімдіктердің лат. Alismatales сабына жатады.
Таралуы
Бүкіл жер шарына кең таралған өсімдік. 3000-нан астам түрі белгілі. Көбі тропикалық және субтропикалық өңірде өседі. Басқа аймақтарда 3000 түрінен 10% ғана өседі.
Қазақстанда Ертіс және Зайсан жағаларында, Алтайда, Жоңғар Алатауында, Қаратауда, Батыс Тянь-Шаньда кездеседі.
Ботаникалық сипаттамасы
Көп жылдық шөптесін, шырмалғыш бұта, шала бұта, сирек те болса ағаш түрінде өседі.
Жапырақтары кезек орналасқан, пішіні әр түлі, бірақ барлық дара жарнақты өсімдіктердікіндей - сопақша келген, ұзын, паралельді жүйкеленген, сапсыз.
Гүлдері ұсақ, дара жынысты. Аталығы 2-4 не 6, аналығында 1 не 3 ұялы түйіні болады.
Өсімдіктің гүлдері алуан гүлшоғырлар құрайды. Көбіне гүлшоғыр дара гүл сияқты көрінеді, гүлдің қасындағы жабылғыш сияқты жапырақ, гүлсерік сияқты болып көрінеді. Осы жапырақтың түрлі-түсті пішінінен өсімдіктің гүлі орхидеяға ұқсайды.
Жидек тәрізді не құрғақ жемісі болады. Тұқымы ұсақ.
Тұқымдастың тектері
Жалпы тұқымдаста 113 тегі бар, оларды зерделеп анықтағанға үлесі зор австриялық ботаник Генрих Вильгельм Шотт. Ғалымның сипаттаған тектерінің қасына «Schott» деген белгі ксылады.
| латынша аты | қазақша аты | тегі | Триба |
|---|---|---|---|
| Aglaodorum Schott | Aroideae | Aglaonemateae | |
| Aglaonema Schott | Аглаонема | Aroideae | Aglaonemateae |
| Alloschemone Schott | Monsteroideae | Monstereae | |
| Alocasia (Schott) G.Don | Алоказия | Aroideae | Colocasieae |
| Ambrosina Bassi | Амброзиния | Aroideae | Ambrosineae |
| Amorphophallus Blume ex Decne. | Аморфофаллус | Aroideae | Thomsonieae |
| Amydrium Schott | Амидриум | Monsteroideae | Monstereae |
| Anadendrum Schott | Monsteroideae | Anadendreae | |
| Anaphyllopsis A.Hay | Lasioideae | ||
| Anaphyllum Schott | Lasioideae | ||
| Anchomanes Schott | Анхоманес | Aroideae | Nephthytideae |
| Anthurium Schott | Антуриум | Pothoideae | Anthurieae |
| Anubias Schott | Анубиас | Aroideae | Anubiadeae |
| Aridarum Ridl. | Aroideae | Schismatoglottideae | |
| Ariopsis Nimmo | Aroideae | Colocasieae | |
| Arisaema Mart. | Аризема | Aroideae | Arisaemateae |
| Arisarum Mill. | Аризарум | Aroideae | Arisareae |
| Arophyton Jum. | Aroideae | Arophyteae | |
| Arum L. | Шаянот | Aroideae | Areae |
| Asterostigma Fisch. & C.A.Mey. | Астеростигма | Aroideae | Spathicarpeae |
| Bakoa P.C.Boyce & S.Y.Wong | |||
| Biarum Schott | Aroideae | Areae | |
| Bognera Mayo & Nicolson | Aroideae | Dieffenbachieae | |
| Bucephalandra Schott | Aroideae | Schismatoglottideae | |
| Caladium Vent. | Каладиум | Aroideae | Caladieae |
| Calla L. | Калла | Calloideae | |
| Callopsis Engl. | Aroideae | Callopsideae | |
| Carlephyton Jum. | Aroideae | Arophyteae | |
| Cercestis Schott | Церцестис | Aroideae | Culcasieae |
| Chlorospatha Engl. | Aroideae | Caladieae | |
| Colletogyne Buchet | Aroideae | Arophyteae | |
| Colocasia Schott | Колоказия | Aroideae | Colocasieae |
| Croatiella E.G.Gonç. | |||
| Cryptocoryne Fisch. ex Wydler | Криптокорина | Aroideae | Cryptocoryneae |
| Culcasia P.Beauv. | Кульказия | Aroideae | Culcasieae |
| Cyrtosperma Griff. | Циртосперма | Lasioideae | |
| Dieffenbachia Schott | Диффенбахия | Aroideae | Dieffenbachieae |
| Dracontioides Engl. | Lasioideae | ||
| Dracontium L. | Lasioideae | ||
| Dracunculus Mill. | Дракункулюс, или Дракункулус | Aroideae | Areae |
| Eminium (Blume) Schott | Эминиум | Aroideae | Areae |
| Epipremnum Schott | Эпипремнум | Monsteroideae | Monstereae |
| Filarum Nicolson | Aroideae | Zomicarpeae | |
| Furtadoa M.Hotta | Aroideae | Homalomeneae | |
| Gearum N.E.Br. | Aroideae | Spathicarpeae | |
| Gonatopus Hook.f. ex Engl. | Гонатопус | Aroideae | Zamioculcadeae |
| Gorgonidium Schott | Aroideae | Spathicarpeae | |
| Gymnostachys R.Br. | Гимностахис | Gymnostachydoideae | |
| Hapaline Schott | Aroideae | Caladieae | |
| Helicodiceros Schott | Aroideae | Areae | |
| Heteropsis Kunth | Monsteroideae | Heteropsideae | |
| Holochlamys Engl. | Голохламис | Monsteroideae | Spathiphylleae |
| Homalomena Schott | Aroideae | Homalomeneae | |
| Jasarum G.S.Bunting | Aroideae | Caladieae | |
| Lagenandra Dalzell | Лагенандра | Aroideae | Cryptocoryneae |
| Landoltia Les & D.J.Crawford | Lemnoideae | ||
| Lasia Lour. | Лазия | Lasioideae | |
| Lasimorpha Schott | Lasioideae | ||
| Lemna L. | Ряска | Lemnoideae | |
| Lysichiton Schott | Лизихитон | Orontioideae | |
| Mangonia Schott | Aroideae | Spathicarpeae | |
| Monstera Adans. | Монстера | Monsteroideae | Monstereae |
| Montrichardia Crueg. | Монтричардия | Aroideae | Montrichardieae |
| Nephthytis Schott | Aroideae | Nephthytideae | |
| Orontium L. | Оронтиум | Orontioideae | |
| Pedicellarum M.Hotta | Pothoideae | Potheae | |
| Peltandra Raf. | Aroideae | Peltandreae | |
| Philodendron Schott | Филодендрон | Aroideae | Philodendreae |
| Phymatarum M.Hotta | Aroideae | Schismatoglottideae | |
| Pinellia Ten. | Aroideae | Arisaemateae | |
| Piptospatha N.E.Br. | Пиптоспата | Aroideae | Schismatoglottideae |
| Pistia L. | Пистия | Aroideae | Pistieae |
| Podolasia N.E.Br. | Подолазия | Lasioideae | |
| Pothoidium Schott | Pothoideae | Potheae | |
| Pothos L. | Потос | Pothoideae | Potheae |
| Protarum Engl. | Протарум | Aroideae | Colocasieae |
| Pseudodracontium N.E.Br. | Aroideae | Thomsonieae | |
| Pseudohydrosme Engl. | Aroideae | Nephthytideae | |
| Pycnospatha Thorel ex Gagnep. | Lasioideae | ||
| Remusatia Schott | Ремузатия | Aroideae | Colocasieae |
| Rhaphidophora Hassk. | Рафидофора | Monsteroideae | Monstereae |
| Rhodospatha Poepp. | Родоспата | Monsteroideae | Monstereae |
| Scaphispatha Brongn. ex Schott | Aroideae | Caladieae | |
| Schismatoglottis Zoll. & Moritzi | Схизматоглоттис | Aroideae | Schismatoglottideae |
| Scindapsus Schott | Сциндапсус | Monsteroideae | Monstereae |
| Spathantheum Schott | Aroideae | Spathicarpeae | |
| Spathicarpa Hook. | Спатикарпа | Aroideae | Spathicarpeae |
| Spathiphyllum Schott | Спатифиллум | Monsteroideae | Spathiphylleae |
| Spirodela Schleid. | Спиродела, или Многокоренник | Lemnoideae | |
| Stenospermation Schott | Стеносперматион | Monsteroideae | Monstereae |
| Steudnera K.Koch | Aroideae | Colocasieae | |
| Stylochaeton Lepr. | Стилохитон | Aroideae | Stylochaetoneae |
| Symplocarpus Salisb. ex W.P.C.Barton | Симплокарпус | Orontioideae | |
| Synandrospadix Engl. | Aroideae | Spathicarpeae | |
| Syngonium Schott | Сингониум | Aroideae | Caladieae |
| Taccarum Brongn. ex Schott | Aroideae | Spathicarpeae | |
| Theriophonum Blume | Aroideae | Areae | |
| Typhonium Schott | Aroideae | Areae | |
| Typhonodorum Schott | Тифонодорум | Aroideae | Peltandreae |
| Ulearum Engl. | Aroideae | Zomicarpeae | |
| Urospatha Schott | Уроспата | Lasioideae | |
| Wolffia Horkel ex Schleid. | Вольфия | Lemnoideae | |
| Wolffiella (Hegelm.) Hegelm. | Вольфиелла | Lemnoideae | |
| Xanthosoma Schott | Ксантосома | Aroideae | Caladieae |
| Zamioculcas Schott | Замиокулькас | Aroideae | Zamioculcadeae |
| Zantedeschia Spreng. | Зантедеския | Aroideae | Zantedeschieae |
| Zomicarpa Schott | Aroideae | Zomicarpeae | |
| Zomicarpella N.E.Br. | Aroideae | Zomicarpeae |
Химиялық құрамы
Ароид тұқымдасының өсімдіктерінде сантонин т.б. улы заттар және тамыр сабағында крахмал болады.
Ароид тұқымдасының көптеген түрлері әсемдік үшінқаолдан өсіріледі. Кейбір түрлері медицинада, парфюмерияда пайдаланылады.
Галерея
- Bunga Bangkay
- red anthurium
- Anthurium andraeanum
- Calla
- Spathiphyllum
- Zantedeschia aethiopica
- Anthurium scherzerianum
- Amorphophallus paeoniifolius
- Dracunculus vulgaris
- Anthurium obtusum
- Caladium bicolor
- Шаяноттар