Адам геномы

Адам геномы 23 жұп хромосомадан тұрады , әр хромосома жүздеген геннен тұрады. Қазіргі таңда адам геномы негізінен барлық хромосомалардың бүкіл ДНҚ молекулаларындағы нуклеотидтердің орналасу реті анықталды. Адам геномына талдау жасаудың нәтижесі оның 3,2 миллиард жұп нуклеотидтерден тұратындығы және құрамында белоктарды кодтайтын 30-40 мыңдай гендердің болатындығын көрсетті. Ол гендердің бір-бірінен мөлшері жағынан айырмашылығы бар.

Жалпы геном – берілген түр хромосомаларының гаплоидты жиынтығындағы барлық ДНҚ-ны айтамыз. Генотип – сыртқы көрiнiсi (фенотиптiк) бар гендер жиынтығы. Тiрi организмдердiң тұтас геномын зерттеуге арналған генетиканың бөлiмi геномика деп аталады. Адам генінің орташа ұзындығы шамамен 27 мың нуклеотидтерден тұратындығы анықталған. Ондай геннің құрамында орташа есеппен 9 экзон және 8 интрон болады. Адам гендеріндегі интронның орташа ұзындығы экзоннан 22 есе үлкен болады.

“Адам геномы” жобасы бойынша жұмыстар 1990 жылдың қазан айында басталды. Онда зерттеушiлер келесi мақсаттарға жетуге ұмтылды: 1) Арасында орташа шамамен 2 млн. негiздер орналасқан бiр-бiрiнен алшақ жатқан гендердi белгiлей отырып, генетикалық карта жасау. 2) Әр хромосома ДНҚ-сының физикалық картасын жасау. 3) Нуклеотидтер тiзбегi картасына адамның барлық гендерiн белгiлеу.

2004 жылы адам ДНҚ-сы толық зерттелдi.

Хромосомалар

Хромосома	Гендер	Жұптасқан негіздер	% бүкіл геномнан
1	2000	248 956 422	8,1
2	1300	242 193 529	7,9
3	1000	198 295 559	6,4
4	1000	190 214 555	6,2
5	900	181 538 259	5,9
6	1000	170 805 979	5,5
7	900	159 345 973	5,2
8	700	145 138 636	4,7
9	800	138 394 717	4,5
10	700	133 797 422	4,3
11	1300	135 086 622	4,4
12	1100	133 275 309	4,3
13	300	114 364 328	3,7
14	800	107 043 718	3,5
15	600	101 991 189	3,3
16	800	90 338 345	2,9
17	1200	83 257 441	2,7
18	200	80 373 285	2,6
19	1500	58 617 616	1,9
20	500	64 444 167	2,1
21	200	46 709 983	1,5
22	500	50 818 468	1,7
X-хромосома	800	156 040 895	5,1
Y-хромосома	200	57 227 415	1,9
Барлығы	21 000	3 088 286 401	100,0 %