Алахай Беки

Алахай Беки (шамамен 1191 – 1230 жылдан кейін) — Шыңғыс хан мен оның бәйбішесі Бөртеден туған үшінші қызы. Ол әкесі 1215 жылы Моңғол үстіртіне қайта оралғаннан кейін, Қытайдың жаулап алынған территорияларында регент ретінде билік жүргізген.

1206 жылы Шыңғыс ханның одақтасы болған Оңғұттар оның ұлы Құрылтайына қатысып, өз жерлерінен сыйлықтар алып келген. Олардың адалдығы үшін Алахай Оңғұт көсемі Алақұштың туысына, бәлкім ұлына, ұзатылған. Ол шамамен он алты жасында Гоби шөлінің оңтүстігіне, жартылай көшпелі өмір сүретін Оңғұттардың жеріне барған. Бұл Шыңғыс ханға Гобиден тыс, халқы көп, отырықшы патшалықтар орналасқан аймақтарға тірек нүктесін берді. Алахай Беки моңғолдарға оңтүстікке келген сайын ат пен азық-түлікпен қамтамасыз етіп отырды. 

1211 жылы Оңғұттар Алахайға қарсы көтеріліс жасап, оны өлтіруге тырысқан. Ол қашып құтылған, бірақ күйеуі мен басқа да жақтастары өлтірілген. Ол екі өгей ұлын ертіп Моңғол армиясына барған. Шыңғыс хан содан кейін өзінің әскерінің бір бөлігін оған қосып жіберіп, көтеріліс басып-жаншылған. Шыңғыс хан кек ретінде Оңғұт еркектерін жаппай қырып-жоюды жоспарлағанымен, Алахай оны тек күйеуін өлтіргендерді жазалауға көндірген. Осыдан кейін Алахай өзінің өгей ұлы Жиңүйге тұрмысқа шыққан және Оңғұттар оған және Шыңғыс ханға адал болып қала берген.

Ол сонымен қатар, әкесі 1215 жылы Моңғол үстіртіне шегінгеннен кейін жаулап алынған Қытай территорияларында билікті басқаруға қалдырылған. Шыңғыс хан оған «Мемлекетті басқаратын ханшайым» деген атақ берген.  Ол әкесінің жорықтарына үнемі әскер жіберіп отырған.

1212 жылы Жиңүй қайтыс болған соң, ол басқа өгей ұлы Бояохэге тұрмысқа шыққан. Олардан Нөгүдей және Чақұ есімді ұлдары туған. Нөгүдей 1230 жылдары шайқаста қаза тапқан. Осыдан кейін ол немерелерінің мүдделерін алға тарту үшін оларға Бөржігін руынан қыз алып беру арқылы одақтар жасаған. 

Алахай сауаттылықты насихаттаған және қытайлық елшінің айтуынша, күн сайын кітап оқитын болған. Әсіресе, ол медицина мен діни мәтіндерге қызыққан. Алахайдың Мөңке есімді жиені болған.