| Конго ойысы фр. Bassin du Congo | |
 | |
| Конго өзені, оның орталық бөлігі Конго бассейні | |
| Сипаттамасы | |
|---|---|
| Теңiз деңгейiнен биіктігі | 300—500 м |
| Ауданы | 1 миллион км² |
| Орналасуы | |
| 0° с. е. 22° ш. б. / 0° с. е. 22° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 0° с. е. 22° ш. б. / 0° с. е. 22° ш. б. (G) (O) (Я) | |
| Елдер |  Ангола Камерун Орталық Африка Республикасы Конго Республикасы Конго Демократиялық Республикасы Бурунди Руанда |
 Конго ойысы Ортаққорда | |
Конго ойысы немесе Конго қазаншұңқыр (фр: Bassin du Congo; ағылш: Congo Basin) — Орталық Африкада орналасқан ойыс.
Диаметрі 1 км-дей. Құрылымы жөнінен Конго ойысы жоғарғы докембрилік Африка платформасының синеклизасы. Платформаның 500-1000 м тереңдіктегі кристалды негізі ойысты екіге бөледі. Ойыс жоғарғы протерозойдың және жоғарғы палеозойдың қалың қабатымен, мезозойдың шөгінділерімен толған, беті - кайнозойлық борпылдақ жыныстар. Жері батпақты, аллювийлік жазық. Климаты экваторлық, жылдық жауын-шашыны 1500-2000 мм. Шағын өзендері өте көп. Мәңгі жасыл орман өседі.
Геология
Congo Basin — Congo Craton ішіндегі ірі ойыс. Ол салыстырмалы түрде жас (Фанерозой, негізінен Мезозойдан бастап) шөгінді жыныстардан тұрады, ал айналасы өте ежелгі (Архей дәуіріндегі) құрлықтық қыртыс. Кратонның деформациясы кеш Cambrian немесе ерте Ordovician кезеңінде басталып, Paleozoic бойы жалғасқан. Бірақ бұл деформация күшті эрозияға әкеліп, палеозой жыныстарының көп бөлігі жойылып, үлкен стратиграфиялық үзіліс (unconformity) қалыптасты. Шөгінділер Mesozoic (әсіресе Triassic) дәуірінен бастап бүгінге дейін жиналған.
Jurassic кезеңіндегі шөгінділер бассейнде тұщы сулы көлдік орта болғанын көрсетеді, бұл жағдай ерте Cretaceous кезеңіне дейін жалғасқан. Кейінірек Транс-Сахаралық теңізбен байланыс орнап, теңіз суы бассейнге енген, соның нәтижесінде ол оңтүстік Atlantic Ocean мен Tethys Ocean арасындағы байланыс аймағына айналды. Бұл ортада жиналған жыныстар тозаң, омыртқасыздар және омыртқалылар (көбіне балықтар) қалдықтарына бай. Kimberlite pipe түзілімдері (Бор дәуірінде пайда болған) аймақтың атақты алмаздарының көзі болып табылады.
Cenozoic дәуірінде Cuvette Centrale шеттерінің көтерілуі теңізбен байланысты тоқтатты. Paleogene кезеңінде мол жауын-шашын бассейнді батпақты көлдер мен сазды алқаптарға айналдырды. Neogene басында климат құрғақтанып, маусымдық құрғақшылық байқалды, бірақ кейін қайта ылғалды жағдайлар орнады.
Бассейнде келесі шөгінді геологиялық түзілімдер пайда болды:
- Кеш карбон / Пермь - Лукуга формациясы ( Төменгі Карудың бөлігі)
- Ерте триас дәуірінен ерте юра дәуіріне дейін - Жоғары Луэки формациясы ( Жоғарғы Карудың бөлігі)
- Кеш юра - Стэнливилл формациясы
- Ерте бор дәуірі - Лойя формациясы, Камина сериясы
- Бордың соңғы кезеңі - Бокунгу формациясы, Кванго сериясы ( Нселе тобы, Инзия тобы )
- Палеоген – Кванго формациясы, Калахари жүйесі, Сабл Батеке сериясы
- Неоген - Limons сериясы, Калахари жүйесі, Саблс Батеке сериясы
- Алфавит бойынша жазықтар
- Африка географиясы