Мемлекеттік сапар — бір мемлекеттің басшысының (немесе оның өкілінің) екінші мемлекеттің басшысының шақыруымен жасалатын ресми сапары, онда қабылдаушы тарап толықтай ресми қожайын ретінде әрекет етеді. Екі егемен мемлекет арасындағы достық қарым-қатынастың ең жоғары деңгейдегі ресми көрінісі саналады.
Анықтамасы
Мемлекеттік сапар халықаралық дипломатияда ең жоғары хаттамалық деңгей болып саналады. Ол мемлекет басшылары арасындағы екіжақты қатынастарды нығайтуға, маңызды келісімдерге қол жеткізуге және қоғамдық-саяси байланыстарды дамытуға бағытталған.
Әдетте мемлекеттік сапар басқа сапар түрлерінен (ресми сапар, жұмыс сапары, бейресми/жеке сапар) мынадай белгілерімен ерекшеленеді:
- Жоғары хаттамалық рәсімдердің молдығы (құрмет қарауылы, гимндер, салтанатты қарсы алу).
- Қабылдаушы мемлекет басшысының жеке қатысуы.
- Ұзақтығы әдетте 2–4 күн.
- Қоғамдық-саяси маңызы жоғары.
Негізгі құрылымы
Әр елдің дәстүрлеріне байланысты мемлекеттік сапардың бағдарламасы өзгереді, бірақ әдетте мына элементтер кіреді:
- Келу рәсімі — әуежайда немесе арнайы алаңда салтанатты қарсы алу, құрмет қарауылы, екі елдің гимндерін орындау.
- Ресми кездесулер — мемлекет басшыларының екіжақты келіссөздері, делегациялардың отырыстары.
- Мемлекеттік қонақасы — салтанатты түскі немесе кешкі ас.
- Парламентке немесе басқа мемлекеттік органдарға бару.
- Мәдени бағдарлама — мұражайларға, тарихи орындарға саяхат, мәдени іс-шаралар.
- Қоштасу рәсімі.
Халықаралық тәжірибе
- Ұлыбританияда мемлекеттік сапарларды патшайым (қазір — король) қабылдайды, бұл корольдік отбасының және үкіметтің бірлескен іс-шарасы болып табылады.
- АҚШ-та мемлекеттік сапарларды Президент қабылдайды және олар Ақ үйдің хаттама қызметімен мұқият ұйымдастырылады.
- Қазақстанда мемлекеттік сапарлар Президенттің шақыруымен өткізіледі және сыртқы істер министрлігінің хаттама департаменті үйлестіреді. Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың көптеген мемлекеттік сапарлары көршілес елдермен (Ресей, Қытай, Өзбекстан т.б.) қарым-қатынасты нығайтты.
Айырмашылықтар
| Сапар түрі | Мәртебесі | Хаттама деңгейі | Әдеттегі ұзақтығы |
|---|---|---|---|
| Мемлекеттік сапар | Ең жоғары | Толық | 2–4 күн |
| Ресми сапар | Жоғары | Жоғары | 1–3 күн |
| Жұмыс сапары | Орташа | Орташа | 1 күн немесе одан аз |
| Жеке сапар | Төмен | Минималды | Әртүрлі |
Мемлекеттік сапарлар халықаралық құқық нормаларына (Вена конвенциясының ережелеріне) сәйкес өткізіледі және дипломатиялық иммунитет, қауіпсіздік шаралары сияқты мәселелерді қамтиды.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың мемлекеттік сапарлары
Қасым-Жомарт Тоқаевтың президент болғаннан бергі (2019 жылдың наурызынан бастап) мемлекеттік сапарларының тізімі (2026 жылдың мамырына дейінгі деректер бойынша).
2019
- 4 сәуір — Ресей (Мәскеу) — Мемлекеттік сапар (алғашқы шетелдік сапары).
- 14–15 сәуір — Өзбекстан (Ташкент) — Мемлекеттік сапар.
- 11–12 қыркүйек — Қытай (Бейжің, Ханчжоу) — Мемлекеттік сапар.
- 27–28 қараша — Қырғызстан (Бішкек) — Мемлекеттік сапар.
- 5–6 желтоқсан — Германия (Берлин) — Мемлекеттік сапар.
2020
- 28–29 қаңтар — Біріккен Араб Әмірліктері (Абу-Даби) — Мемлекеттік сапар.
2021
- 16–18 тамыз — Оңтүстік Корея (Сеул) — Мемлекеттік сапар.
2022
- 10–11 мамыр — Түркия (Анкара) — Мемлекеттік сапар.
- 19 маусым — Иран (Тегеран) — Мемлекеттік сапар.
- 24 шілде — Сауд Арабиясы (Жидда) — Мемлекеттік сапар.
- 24 тамыз — Әзірбайжан (Баку) — Мемлекеттік сапар.
- 22 желтоқсан — Өзбекстан (Ташкент) — Мемлекеттік сапар.
2023
- 21–24 тамыз — Вьетнам (Ханой) — Мемлекеттік сапар.
2024
- 19 қаңтар — Италия (Рим) + Ватикан — Мемлекеттік сапар.
- 13–14 ақпан — Қатар (Доха) — Мемлекеттік сапар.
- 11–12 наурыз — Әзірбайжан (Баку) — Мемлекеттік сапар.
- 22–24 мамыр — Сингапур — Мемлекеттік сапар (алғашқы).
- 28–29 қазан — Моңғолия (Ұланбатыр) — Мемлекеттік сапар.
- 20 қараша (шамамен) — Мажарстан (Будапешт) — Мемлекеттік сапар (қосымша деректер бойынша).
2025
- 19 ақпан — Иордания (Амман) — Мемлекеттік сапар.
- 29 шілде — Түркия (Анкара) — Мемлекеттік сапар.
- 21–22 тамыз — Қырғызстан (Бішкек) — Мемлекеттік сапар.
- 11–12 қараша — Ресей (Мәскеу) — Мемлекеттік сапар.
2026
- 3–4 ақпан — Пәкістан (Исламабад) — Мемлекеттік сапар (2003 жылдан бергі алғашқы).
Қазақстанға келген маңызды мемлекеттік сапарлар (2010-2026)
- Си Цзиньпин (ҚХР Төрағасы) — бірнеше рет, соның ішінде 2024 жылғы шілде (ШЫҰ саммитімен байланысты мемлекеттік сапар элементтері).
- Владимир Путин — мемлекеттік сапарлармен келген (2025 жылғы қараша). 2026 жылғы 27-29 мамыр.
- Режеп Тайып Ердоған — бірнеше рет, соның ішінде 2026 жылғы 13–14 мамыр сапар (стратегиялық ынтымақтастық кеңесі аясында).
- Сердар Бердімұхамедов — мемлекеттік сапармен келген (2025 жыл).
- Ухнаагийн Хурэлсух — мемлекеттік сапармен келген (2026 жылғы 20–23 сәуір).
- Дипломатиялық қатынастар