Генри Уэллс

Генри Уэллс
Britton & Rey портреті, шамамен 1878 жыл
Туған күні	12 желтоқсан 1805 (1805-12-12)
Туған жері	Тетфорд, Вермонт, АҚШ
Қайтыс болған күні	10 желтоқсан 1878 (1878-12-10)(72 жас)
Қайтыс болған жері	Глазго, Шотландия
Қызметі	экспресс тасымалдаушы, банкир
Әкесі	Шипли Уэллс
Анасы	Доротея Рэндалл
Жұбайы	Сара Даггетт ​ ​ (үйл. 1827⁠–⁠1859)​ Мэри Прентис ​ ​ (үйл. 1861)​
Балалары	4

Генри Уэллс (12 желтоқсан 1805 – 10 желтоқсан 1878) — American Express Company мен Wells Fargo & Company компанияларының тарихында маңызды рөл атқарған америкалық кәсіпкер. Уэллс экспресс жеткізу саласына келгенге дейін жүк агенті болып жұмыс істеді. Ол құрған компаниялар — кейіннен American Express пен Wells Fargo-ға айналған ұйымдардың ізашарлары — поштаны үкімет белгілеген тарифтен төмен бағамен тасымалдау арқылы Америка Құрама Штаттарының пошта қызметімен бәсекелесті. Жоғары білім беру саласында ол Нью-Йорк штатындағы Аврора қаласында орналасқан Wells College колледжінің негізін қалаушы болды.

Генри Уэллс 1805 жылы Вермонт штатындағы Тетфорд қаласында дүниеге келген. Ол қазіргі Нью-Йорк штатындағы Сенека-Фоллс қаласындағы First Presbyterian Church шіркеуінің пресвитериан дін қызметкері Шипли Уэллс пен оның жұбайы Доротея «Дороти» (Рэндалл) Уэллстің ұлы болды. Кейін әкесі Жаңа Англиядан батысқа қоныс аударған янкилер көші аясында отбасын Нью-Йорк штатының орталық бөлігіне көшірді. Уэллс Америкадағы әулетінің жетінші буынының өкілі болды. Оның арғы атасы — 1635 жылы Массачусетске қоныс аударған ағылшын иммигранты Томас Уэллс (1590–1659). Ол Коннектикут тарихында губернатор, губернатордың орынбасары, қазынашы және хатшы қызметтерін қатар атқарған жалғыз адам болды. Осы қызметінде ол 1638 жылғы 14 қаңтарда (ескі стиль бойынша; жаңа стиль бойынша 1639 жылғы 24 қаңтарда) «Негізгі жарғыларды» отардың ресми жазбаларына енгізді.

Балалық шағында Генри фермада жұмыс істеп, Фейетт қаласында білім алды. 1822 жылы ол Нью-Йорк штатындағы Палмира қаласындағы Jessup & Palmer тері өңдеу және аяқкиім тігу кәсіпорнында шәкірт болды. Ересек кезінде ол «Тұтықпа Генри» деген лақап атпен де танылып, ерекше мінезді адам ретінде белгілі болды.

1836 жылы Уэллс Эри каналында жүк агенті болып жұмысқа орналасты, көп ұзамай өз кәсібін бастады. Кейінірек ол Олбани қаласында Harnden's Express компаниясында қызмет етті. Оның экспресс жеткізу саласына келуі ақырында American Express Company компаниясының құрылуына алып келген оқиғалар тізбегінің бастамасы болды. Уэллс қызметті Нью-Йорк штатындағы Буффало қаласынан батысқа қарай кеңейтуді ұсынғанда, Уильям Ф. Харнден оған өз ісін ашуға кеңес берді. 1841 жылы Джордж Э. Померой, Генри Уэллс және Кроуфорд Ливингстон Pomeroy & Company компаниясын құрды. Экспресс жеткізу саласында олар поштаны үкімет белгілеген тарифтен төмен бағамен тасымалдау арқылы Америка Құрама Штаттарының пошта қызметімен бәсекелесті. Англиядағы арзан поштаның үлгісі қоғам тарапынан кең қолдау тапқандықтан, жұртшылық экспресс жеткізу компанияларын жақтады. Соның нәтижесінде үкімет 1845 жылы, кейін 1851 жылы пошта тарифтерін төмендетуге мәжбүр болды.

1844 жылы Pomeroy & Company компаниясының орнына Кроуфорд Ливингстон, Генри Уэллс, Уильям Фарго және Таддеус Померойдан құралған Livingston, Wells & Company құрылды. 1845 жылғы 1 сәуірде Уэллс, Фарго және Дэниел Даннингтің бастамасымен Wells & Company's Western Express компаниясы құрылды. Буффало қаласының батысындағы алғашқы осындай компания болғандықтан, ол көбіне жай ғана Western Express деп аталды. Бастапқыда қызмет Детройтқа дейін көрсетілді, кейін ол қысқа уақыт ішінде Чикаго, Сент-Луис және Цинциннати қалаларына дейін кеңейді.

1846 жылы Уэллс Western Express компаниясындағы өз үлесін Уильям Ливингстонға сатып, компания Livingston, Fargo & Company деп атала бастады. Осыдан кейін Уэллс Нью-Йорк қаласына көшіп, Livingston, Wells & Company компаниясында жұмыс істеді. Онда ол болашағы зор трансатлантикалық экспресс жеткізу ісін дамытуға ден қойды. 1847 жылы Кроуфорд Ливингстон қайтыс болғаннан кейін, оның бауырларының бірі компанияға қосылып, компанияның атауы Wells & Company болып өзгертілді. Алайда Англияда, Францияда және Германияда Livingston, Wells & Company атауы сақталып қалды.

American Express және Wells Fargo

1850 жылдың басында Уэллс Джон Баттерфилдпен бірге Butterfield & Wasson компаниясының құқықтық мұрагері ретінде Wells, Butterfield & Company компаниясын құрды. Сол жылы Wells & Company, Livingston, Fargo & Company және Wells, Butterfield & Company компанияларының бірігуі нәтижесінде American Express Company құрылды. Уэллс 1850 жылдан 1868 жылға дейін American Express компаниясының президенті қызметін атқарды. Компания құрылған шамада ол Нью-Йорк штатындағы Аврора қаласына қоныс аударып, өмірінің соңына дейін сонда тұрды. Аврорада ол Glen Park деп аталған сәнді резиденция салдырды. Оның жобасын белгілі сәулетші А. Дж. Дэвис, ал аумағының ландшафттық жобасын тағы бір танымал сәулетші Эндрю Джексон Даунинг әзірледі. Кейін бұл мүлік Уэллс негізін қалаған Wells College колледжінің құрамына енді.

American Express директорларының бірі Джон Баттерфилд және басқа директорлар компания қызметін Калифорнияға дейін кеңейтуге қарсы болғаннан кейін, Уэллс бұл бастаманы жүзеге асыру үшін 1852 жылғы 18 наурызда Wells, Fargo & Company компаниясын құрды. Компанияның алғашқы президенті болып Аврора қаласының тұрғыны Эдвин Б. Морган тағайындалды. Ал Генри Уэллс, Уильям Фарго, Джонстон Ливингстон және Джеймс Маккей Wells Fargo мен American Express компанияларының директорлар кеңестерінің мүшелері болды.

1853 жылғы қыркүйекте Wells Fargo & Company Англия, Франция және Германиядағы экспресс жеткізу және банктік операциялар бойынша серіктесі болған Livingston, Wells & Company компаниясын сатып алды. Алайда 1854 жылдың көктеміне қарай Wells Fargo директорларының бір бөлігі бұл мәміле Генри Уэллс, Джонстон Ливингстон, Уильям Н. Бэббит және С. Деуитт Бладгуд тарапынан жасалған нақты көрсетілмеген жаңсақ мәлімдемелердің нәтижесінде жүзеге асқан деген қорытындыға келді. Уэллс пен оның серіктестері Wells Fargo шеккен барлық шығынды өтеді. Ал Livingston, Wells & Company 1856 жылғы қазанда Париждегі кеңсесі жабылғаннан кейін өз қызметін толық тоқтатты.

1855 жылы Уэллс New Granada Canal & Steam Navigation Company компаниясының президенті болды. Аврора қаласында ол First National Bank of Aurora банкінің президенті қызметін атқарды. Сондай-ақ 1867 жылы Cayuga Lake Railroad теміржол компаниясының алғашқы президенті болды.

1827 жылғы 5 қыркүйекте Уэллс Леви Даггеттің (1768–1835) қызы әрі отарлық дәуірдегі Доггетттер әулетінің ұрпағы Сара Каролин Даггетке (1803–1859) үйленді. Олардың төрт баласы болды:

• Чарльз Генри Уэллс (1828–1891), Луиза Бернхэмге (1832–1905) үйленген.
• Мэри Элизабет Уэллс (1830–1884), Джеймс Х. Уэллске (1819–1873) тұрмысқа шыққан.
• Оскар А. Уэллс (1833–1909).
• Эдвард Уэллс.

Алғашқы жұбайы 1859 жылғы 13 қазанда Нью-Йорк штатындағы Олбани қаласында қайтыс болғаннан кейін, Уэллс 1861 жылы Бостон қаласының тұрғыны Мэри Прентиске үйленді.

1878 жылғы 10 желтоқсанда, 73 жасқа толуына екі күн қалғанда, Уэллс Шотландияның Глазго қаласында қайтыс болды. Оның денесі жерлеу үшін Аврора қаласына жеткізіліп, сол жердегі Oak Glen зиратында жерленді. Уэллстің мәйіті Америка Құрама Штаттарына Ethiopia атты бу кемесімен жеткізілді. Жерлеу рәсімі оның Аврорадағы үйінде өтті.

• Wells Fargo

• Loomis Noel M. Wells Fargo — New York: Clarkson N. Potter, 1968
• Dictionary of American Biography — New York: Charles Scribner's Sons, 1936
• Norton, Frederick Calvin The governors of Connecticut: biographies of the chief executives of the commonwealth that gave to the world the first written constitution known to history, PublisherConnecticut Magazine Co., 1905.
• Siemiatkoski Donna Holt The Descendants of Governor Thomas Welles of Connecticut, 1590–1658, and His Wife, Alice Tomes — Baltimore: Gateway Press, 1990