Марракеш келісімі

Марракеш келісімі
Зағиптар, көру қабілеті бұзылған немесе баспа басылымында басқа да мүгедектер үшін жарияланған шығармаларға қол жеткізуді жеңілдету туралы Марракеш шарты
Шарт 2022 жылғы шілдедегі жағдай бойынша әрекет ететін елдердің картасы.
Келісім түрі	Көпжақты
Қол қойылды	28 маусым 2013 жыл
Қол қойылған жер	Марракеш,  Марокко
Күшіне енді	30 қыркүйек 2016 жыл
Шарты	20 мемлекет ратификациялады
Қол қойғандар	80
Тараптар	93 (27 ЕО мүше елдерін қоса алғанда 119 ел)
Сақталған жері	Зияткерлік меншік жөніндегі дүниежүзілік ұйым

Марракеш келісімі (ресми түрде Зағиптар, көру қабілеті бұзылған немесе баспа басылымында басқа да мүгедектер үшін жарияланған шығармаларға қол жеткізуді жеңілдету туралы Марракеш шарты) — Марракеште, Мароккода, 2013 жылдың 27 маусымында қабылданған Авторлық құқық туралы келісім. Ол 2016 жылдың 30 маусымында күшіне енуі үшін қажетті ратификациялау немесе қосылу туралы 20 құжатты сақтауға тапсыруды қамтамасыз етті және үш айдан кейін, 2016 жылдың 30 қыркүйегінде күшіне енді. 2023 жылғы ақпандағы жағдай бойынша Шартта ДЗМҰ-ға мүше 119 мемлекетті қамтитын 93 Уағдаласушы Тарап бар, өйткені Еуропалық Одақ блок ретінде қосылды.

Халықаралық шарт стандартты баспа материалдарына қол жеткізе алмайтын адамдар үшін "кітап аштығын" жеңуге бағытталған. Дүниежүзілік зағиптар одағының бағалауы бойынша, Келісім күшіне енгенге дейін авторлық құқықпен қорғалған туындылардың 90%-дан астамы қол жетімді форматта жасалмаған; дамушы елдерде бұл сан жарияланған материалдардың шамамен 1%-на дейін төмендейді.

Шартқа қол қойылғанға дейін елдердің үштен бірінен азы авторлық құқық иелерінің рұқсатынсыз мүмкіндігі шектеулі адамдардың туындыларды ортақ пайдалануына рұқсат беретін авторлық құқықтан шығаруды қарастырған. Алайда, авторлық құқықтан осы ерекшеліктер болған кезде де, жекелеген елдер бір-бірімен материал алмаса алмады. Мысал ретінде Дүниежүзілік соқырлар одағы "мысалы, Испанияда 100000-ға жуық кітап бар, ал Аргентинада 25000-ға жуық кітап бар. Алайда Испанияның қол жетімді кітаптарын Аргентинаға немесе басқа испан тілді елдерге заңды түрде экспорттау мүмкін емес." Сонымен қатар, авторлық құқықтан ерекшеліктер болған жерде, олар әрқашан табиғатта біркелкі бола бермейді. Америка Құрама Штаттарында чафи түзетуі бұрыннан бар, ол басқа нәрселермен қатар Зағиптар мен баспа мүмкіндіктері шектеулі адамдарға арналған ұлттық кітапхана қызметінің болуына мүмкіндік береді. Алайда, бұл Келісім күшіне енгенге дейін авторлық құқықтан босату бұрын жарияланған драмалық емес әдеби шығармаларға ғана қатысты болды. Керісінше, Аустралияда келісімшартқа дейін барлық әдеби және драмалық шығармаларға қолданылатын авторлық құқықтардан ерекшеліктер болған. Халықаралық шартты жасасудың мақсаты халықаралық шекаралар арқылы туындылардың барлық түрлерін бірлесіп пайдалануға ықпал ететін бірыңғай ережелер жиынтығын құру болды.

Келісім көру қабілеті бұзылған адамдар үшін кітаптардың және басқа да авторлық құқықпен қорғалған туындылардың қол жетімді нұсқаларын жасауды жеңілдету үшін авторлық құқықты алып тастауға мүмкіндік береді. Ол осы қызмет түрлерін қамтитын және осындай материалдардың импорты мен экспортына рұқсат беретін авторлық құқықтан ішкі алып тастауды көздейтін шартты ратификациялайтын елдер үшін норманы белгілейді.

Марракештегі дипломатиялық конференцияның жабылуындағы жағдай бойынша алпыс үш ел келісімге қол қойды. Шарттың күшіне енуі үшін 20 мемлекет ратификациялауды талап етті; 20-шы ратификация 2016 жылдың 30 маусымында алынды және шарт 2016 жылдың 30 қыркүйегінде күшіне енді.

Шартты ратификациялаған елдер

2023 жылдың 8 маусымына қарай дүние жүзіндегі 93 Уағдаласушы Тарап (119 ел) Марракеш келісімін ратификациялады немесе оған қосылды.

Уағдаласушы Тарап	Қол қойды	Ратификация	Күшіне енді
Ауғанстан	Маусым 28, 2013	Шілде 26, 2018	Қазан 26, 2018
Аргентина	Мамыр 21, 2014	Сәуір 1, 2015	Қыркүйек 30, 2016
Армения		Маусым 1, 2022	Қыркүйек 1, 2022
Аустралия	Маусым 23, 2014	Желтоқсан 10, 2015	Қыркүйек 30, 2016
Аустрия	Маусым 25, 2014
Әзербайжан		Қыркүйек 24, 2018	Желтоқсан 24, 2018
Бангладеш		Қыркүйек 26, 2022	Желтоқсан 26, 2022
Барбадос		Ақпан 20, 2023	Мамыр 20, 2023
Беларусь		Шілде 22, 2020	Қазан 22, 2020
Бельгия	Маусым 25, 2014
Белиз		Қараша 9, 2018	Ақпан 9, 2019
Боливия		Наурыз 12, 2019	Маусым 12, 2019
Босния және Герцеговина	Маусым 28, 2013	Қаңтар 20, 2021	Сәуір 20, 2021
Ботсвана		Қазан 5, 2016	Қаңтар 5, 2017
Бразилия	Маусым 28, 2013	Желтоқсан 11, 2015	Қыркүйек 30, 2016
Буркина-Фасо	Маусым 28, 2013	Шілде 31, 2017	Қазан 31, 2017
Бурунди	Маусым 28, 2013
Кабо-Верде		Ақпан 22, 2019	Мамыр 22, 2019
Камбоджа	Маусым 28, 2013
Камерун	Маусым 28, 2013	Қазан 5, 2021	Қаңтар 5, 2022
Канада		Маусым 30, 2016	Қыркүйек 30, 2016
ОАР	Маусым 28, 2013	Тамыз 19, 2020	Қараша 19, 2020
Чад	Маусым 28, 2013
Чили	Маусым 28, 2013	Мамыр 10, 2016	Қыркүйек 30, 2016
Қытай	Маусым 28, 2013	Ақпан 5, 2022	Мамыр 5, 2022
Колумбия	Маусым 28, 2013
Коморлар	Маусым 28, 2013	Қаңтар 25, 2021	Сәуір 25, 2021
Конго Республикасы	Маусым 28, 2013
Кук аралдары		Наурыз 19, 2019	Маусым 19, 2019
Коста-Рика	Маусым 28, 2013	Қазан 9, 2017	Қаңтар 9, 2018
Кот-д’Ивуар	Маусым 28, 2013
Кипр	Маусым 28, 2013
Чехия	Маусым 24, 2014
Конго Демократиялық Республикасы	Маусым 28, 2013	Ақпан 19, 2016	Қыркүйек 30, 2016
Дания	Маусым 28, 2013
Джибути	Маусым 28, 2013
Доминикан Республикасы	Маусым 28, 2013	Маусым 5, 2018	Қыркүйек 5, 2018
Эквадор	Мамыр 8, 2014	Маусым 29, 2016	Қыркүйек 30, 2016
Сальвадор	Қазан 11, 2013	Қазан 1, 2014	Қыркүйек 30, 2016
Эфиопия	Маусым 28, 2013	Қараша 2, 2020	Ақпан 2, 2021
Еуропа одағы	Сәуір 30, 2014	Қазан 1, 2018	Қаңтар 1, 2019
Финляндия	Маусым 20, 2014
Франция	Сәуір 30, 2014
Германия	Маусым 20, 2014
Гана	Маусым 28, 2013	Мамыр 11, 2018	Тамыз 11, 2018
Грекия	Сәуір 30, 2014
Гватемала	Маусым 2, 2014	Маусым 29, 2016	Қыркүйек 30, 2016
Гвинея	Маусым 28, 2013
Гаити	Маусым 28, 2013
Ватикан	Маусым 28, 2013
Гондурас		Наурыз 29, 2017	Маусым 29, 2017
Исландия		Желтоқсан 9, 2021	Наурыз 9, 2022
Үндістан	Сәуір 30, 2014	Маусым 24, 2014	Қыркүйек 30, 2016
Индонезия	Қыркүйек 24, 2013	Қаңтар 28, 2020	Сәуір 28, 2020
Иран	Маусым 27, 2014
Ирландия	Маусым 20, 2014
Израиль		Наурыз 21, 2016	Қыркүйек 30, 2016
Жапония		Қазан 1, 2018	Қаңтар 1, 2019
Иордания	Маусым 28, 2013	Маусым 26, 2018	Қыркүйек 26, 2018
Кения	Маусым 28, 2013	Маусым 2, 2017	Қыркүйек 2, 2017
Кирибати		Шілде 31, 2019	Қазан 31, 2019
Қырғызстан		Мамыр 15, 2017	Тамыз 15, 2017
Ливан	Маусым 28, 2013
Лесото		Сәуір 30, 2018	Шілде 30, 2018
Либерия		Қазан 6, 2016	Қаңтар 6, 2017
Лихтенштейн		Қыркүйек 22, 2021	Желтоқсан 22, 2021
Литва	Қыркүйек 27, 2013
Люксембург	Маусым 28, 2013
Малави		Шілде 14, 2017	Қазан 14, 2017
Малайзия		Наурыз 31, 2022	Маусым 30, 2022
Мали	Маусым 28, 2013	Желтоқсан 16, 2014	Қыркүйек 30, 2016
Маршалл аралдары		Ақпан 8, 2019	Мамыр 8, 2019
Мавритания	Маусым 28, 2013
Маврикий	Маусым 28, 2013	Қаңтар 11, 2021	Сәуір 11, 2021
Мексика	Маусым 25, 2014	Шілде 29, 2015	Қыркүйек 30, 2016
Моңғолия	Маусым 28, 2013	Қыркүйек 23, 2015	Қыркүйек 30, 2016
Черногория		Наурыз 8, 2022	Маусым 8, 2022
Марокко	Маусым 28, 2013	Мамыр 15, 2019	Тамыз 15, 2019
Мозамбик	Тамыз 22, 2013
Намибия	Тамыз 12, 2013
Непал	Маусым 28, 2013
Жаңа Зеландия		Қазан 4, 2019	Қаңтар 4, 2020
Никарагуа		Қаңтар 16, 2020	Сәуір 16, 2020
Нигерия	Маусым 28, 2013	Қазан 4, 2017	Қаңтар 4, 2018
Норвегия	Маусым 20, 2014	Тамыз 31, 2021	Қараша 30, 2021
Панама	Маусым 28, 2013	Ақпан 10, 2017	Мамыр 10, 2017
Парагвай	Маусым 28, 2013	Қаңтар 20, 2015	Қыркүйек 30, 2016
Перу	Маусым 28, 2013	Ақпан 2, 2016	Қыркүйек 30, 2016
Филиппин		Желтоқсан 18, 2018	Наурыз 18, 2019
Польша	Маусым 24, 2014
Катар		Қазан 24, 2018	Қаңтар 24, 2019
Корея Республикасы	Маусым 26, 2014	Қазан 8, 2015	Қыркүйек 30, 2016
Молдова	Маусым 28, 2013	Ақпан 19, 2018	Мамыр 19, 2018
Ресей		Ақпан 8, 2018	Мамыр 8, 2018
Руанда		Қазан 25, 2021	Қаңтар 25, 2022
Сент-Люсия		Маусым 11, 2020	Қыркүйек 11, 2020
Сент-Винсент және Гренадиндер		Қыркүйек 5, 2016	Желтоқсан 5, 2016
Сан-Марино		Маусым 2, 2020	Қыркүйек 2, 2020
Сан-Томе мен Принсипи	Маусым 28, 2013	Қазан 15, 2020	Қаңтар 15, 2021
Сауд Арабиясы		Қараша 21, 2018	Ақпан 21, 2019
Сенегал	Маусым 28, 2013
Сербия		Ақпан 24, 2020	Мамыр 24, 2020
Сьерра-Леоне	Маусым 28, 2013
Сингапур		Наурыз 30, 2015	Қыркүйек 30, 2016
Словения	Мамыр 16, 2014
Шри-Ланка		Қазан 5, 2016	Қаңтар 5, 2017
Судан	Маусым 28, 2013
Швейцария	Маусым 28, 2013	Ақпан 11, 2020	Мамыр 11, 2020
Сирия	Қараша 22, 2013
Тәжікстан		Ақпан 27, 2019	Мамыр 27, 2019
Тайланд		Қаңтар 28, 2019	Сәуір 28, 2019
Того	Маусым 28, 2013
Тринидад және Тобаго		Қазан 4, 2019	Қаңтар 4, 2020
Тунис	Маусым 28, 2013	Қыркүйек 7, 2016	Желтоқсан 7, 2016
Түркия	Қараша 1, 2013
Түрікменстан		Қазан 15, 2020	Қаңтар 15, 2020
Уганда	Маусым 28, 2013	Сәуір 23, 2018	Шілде 23, 2018
Украина		Маусым 8, 2023	Қыркүйек 8, 2023
БАӘ		Қазан 15, 2014	Қыркүйек 30, 2016
Ұлыбритания	Маусым 28, 2013	Қазан 1, 2020	Қаңтар 1, 2021
Танзания		Сәуір 8, 2020	Шілде 8, 2020
АҚШ	Қазан 2, 2013	Ақпан 8, 2019	Мамыр 8, 2019
Уругвай	Маусым 28, 2013	Желтоқсан 1, 2014	Қыркүйек 30, 2016
Өзбекстан		Наурыз 7, 2022	Маусым 7, 2022
Вануату		Мамыр 6, 2020	Тамыз 6, 2020
Венесуэла		Қазан 2, 2019	Қаңтар 2, 2020
Вьетнам		Желтоқсан 6, 2022	Наурыз 6, 2023
Зимбабве	Қазан 2, 2013	Қыркүйек 12, 2019	Желтоқсан 12, 2019
Қазақстан			1 қаңтар, 2024 жыл

2023 жылдың 10 шілдесінде Қазақстан Марракеш шартына және Өнеркәсіптік үлгілерді халықаралық тіркеу туралы Гаага келісіміне қосылу жөніндегі жұмыс бастады.

2023 жылдың 11 қыркүйегінде ҚР Әділет министрі Азамат Есқараев Қазақстанның Марракеш шартына қосылуы зағиптар мен көру қабілеті бұзылған адамдардың кітаптарға, журналдарға, оқу материалдарына қолжетімділігін кеңейтетінін, олардың қоғамның мәдени және әлеуметтік өміріне тең қолжетімділікті қамтамасыз ететінін атап өтті. Сондай-ақ қол жетімді форматтарда жасалған жұмыстардың көшірмелерін халықаралық алмасуға мүмкіндік беретінін айтты.

2023 жылдың 8 қарашасында Әділет министрлігінің баспасөз хатшысы Талғат Уәли 2024 жылы Қазақстандағы көру қабілеті бұзылған жандардың жарияланған туындыларға қол жеткізуін жеңілдету жөніндегі Марракеш келісіміне қосылатыны туралы хабарлады. Зияткерлік меншікті қорғауға қатысты министрлік ресми өкілінің айтуынша биылғы жылдың басынан бері әділет органдары тауар белгілерін заңсыз пайдаланудың 92 фактісі тіркеліп, жалпы құны 45 миллион теңгеден асатын 24 мың контрафактілік өнім анықталғанын атап өтті. Министрлік тарапынан зияткерлік меншік құқықтарын қорғау және қамтамасыз ету бойынша уәкілетті орган ретінде осы саладағы құқық бұзушылықтардың жолын кесу бойынша жұмыстарды жалғастыра беретінін айтты.

2014 жылы құрылған қол жетімді кітаптар консорциумы (ABC) "Марракеш келісімінің мақсаттарына нақты қол жеткізу үшін мүмкін болатын бастамалардың бірі"ретінде ойластырылған. ABC бүкіл әлем бойынша қол жетімді форматтағы кітаптардың санын көбейтуге тырысады – мысалы, Брайль, аудио және үлкен шрифт – және оларды зағиптарға, нашар көретіндерге немесе теруге қабілетсіз басқа себептерге қол жетімді етеді.