 | |
 Қазақстан |  Ресей |
Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылғы 22 қазанда орнатылды. Ресей Федерациясы Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігін 1991 жылғы 17 желтоқсанда таныды. Бір күн бұрын, 16 желтоқсанда, Қазақстанның тәуелсіздігін Украина мен Түркия қатар мойындаған еді.
Екіжақты ынтымақтастықтың негізгі құқықтық негізін бірнеше маңызды құжат құрайды. Олардың қатарында 1992 жылы қол қойылған Достық, ынтымақтастық және өзара көмек туралы шарт, 1998 жылғы XXI ғасырға бағдарланған мәңгілік достық пен одақтастық туралы декларация, сондай-ақ 2013 жылы мемлекет басшылары қол қойған Ресей Федерациясы мен Қазақстан Республикасы арасындағы XXI ғасырдағы тату көршілік және одақтастық туралы шарт бар.
Қазіргі уақытта Қазақстан мен Ресей бірқатар халықаралық және өңірлік ұйымдардың мүшелері болып табылады. Олардың қатарында Шанхай ынтымақтастық ұйымы (ШЫҰ), Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО), Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы (ҰҚШҰ) және басқа да мемлекетаралық бірлестіктер бар. 2025 жылғы 12 қарашада Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Мәскеуге жасаған мемлекеттік сапары барысында мемлекетаралық қатынастарды жан-жақты стратегиялық әріптестік пен одақтастық форматына көшіру туралы декларацияға қол қойылды.
Қазақстан Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2025 жылы Қазақстанның Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) елдерімен тауар айналымы шамамен 31 миллиард АҚШ долларын құрады. Оның ішінде экспорт көлемі 10 миллиард доллар болса, импорт 20 миллиард долларға жетті. ЕАЭО аясындағы Қазақстанның негізгі сауда серіктесі Ресей болып қала береді. Оған Одақ елдерімен жалпы тауар айналымының 88,6%-ы тиесілі. Бұдан кейін Қырғызстан – 7,3%, Беларусь – 3,9% және Армения – 0,2% үлеске ие.
Тарихы
1991 жылғы 17 тамызда Қазақстан мен Ресей президенттері Алматыда өткен кездесуде «Бірыңғай экономикалық кеңістік туралы» бірлескен мәлімдеме қабылдап, бұрынғы одақтас республикалардың барлығына арналған экономикалық келісім тұжырымдамасын әзірлеуді ұсынды. Бұл қадам сол жылдың желтоқсанында 11 мемлекет басшылары қол қойған Алматы декларациясының қабылдануына жол ашты. Аталған декларацияда КСРО-ның өмір сүруін тоқтатқаны және жаңа Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының (ТМД) құрылғаны жарияланды.
1992 жылғы 22 қазанда Ресей Федерациясы мен Қазақстан Республикасы арасындағы өкілетті өкілдермен алмасу туралы хаттамаға қол қойылған сәттен бастап Ресей мен Қазақстанның достас егемен мемлекеттер ретіндегі дипломатиялық қатынастарының тарихы басталды.
Екі ел арасындағы қатынастардың негізін қалаған негізгі құжаттардың қатарында:
- Достық, ынтымақтастық және өзара көмек туралы шарт (1992 жылғы 25 мамыр);
- XXI ғасырға бағдарланған мәңгілік достық пен одақтастық туралы декларация (1998 жылғы 6 шілде);
- XXI ғасырдағы тату көршілік және одақтастық туралы шарт (2013 жылғы 11 қараша) бар.
Ресей мен Қазақстан 1994 жылы Нұрсұлтан Назарбаевтың М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінде сөйлеген сөзінде бастамашы болған еуразиялық интеграциялық үдерістің белсенді қатысушылары болып табылады. ЕурАзЭҚ, Кеден одағы және Бірыңғай экономикалық кеңістік кезеңдерінен өткен бұл идея 2014 жылғы 29 мамырда Астанада Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) туралы шартқа қол қою арқылы жүзеге асты. Аталған шарт 2015 жылғы 1 қаңтарда күшіне енді.
1994 жылы наурызда елдер арасында Байқоңырды жалға алу шарттары туралы келісімге қол қойылды, оған сәйкес ғарыш кешені Ресейге 20 жылға жалға беріледі, жалдау мерзімі тараптардың өзара келісімі бойынша келесі 10 жылға ұзартылады.
1997 жылдан бері Ресей-Қазақстан үкіметаралық ынтымақтастық комиссиясы (ҮАК) тиімді жұмыс істеп келеді. Оның аясында көлік, өңіраралық, шекаралық, инвестициялық, банк, әскери-техникалық ынтымақтастық, ғылым және жаңа технологиялар салалары бойынша кіші комиссиялар құрылған. Сонымен қатар «Ресей – Қазақстан» парламентаралық ынтымақтастық комиссиясы жұмыс істейді.
2016 жылғы мамырда Астанада Ресей экспорттық орталығының өкілдігі ашылып, ресейлік экспорттаушыларға Қазақстан нарығына тауарлар мен қызметтерді шығаруға жан-жақты қолдау көрсете бастады. Ал Новосібірде қазақстандық өндірушілердің Ресей нарығына шығуына көмек көрсететін «Kaznex Invest» экспорт және инвестициялар жөніндегі ұлттық агенттігінің өкілдігі жұмыс істейді.
2005 жылы 18 қаңтарда ортақ шекараларды делимитациялау туралы тарихи келісімге қол қойылды.
| Қазақстан | Ресей |
|---|---|
| Нұрсұлтан Назарбаев (1991–2019) | Борис Ельцин (1991–1999) |
| Владимир Путин (2000–2008) | |
| Дмитрий Медведев (2008–2012) | |
| Владимир Путин (2012 – ) | |
| Қасым-Жомарт Тоқаев (2019 – |
| Қазақстан | Ресей |
|---|---|
| Сергей Терещенко (1991–1994) | Виктор Черномырдин (1992–1998) |
| Әкежан Қажыгелдин (1994–1997) | |
| Нұрлан Балғымбаев (1997–1999) | Сергей Кириенко (1998) |
| Евгений Примаков (1998–1999) | |
| Қасым-Жомарт Тоқаев (1999–2002) | Сергей Степашин (1999) |
| Владимир Путин (1999–2000) | |
| Иманғали Тасмағамбетов (2002–2003) | Михаил Касьянов (2000–2004) |
| Даниал Ахметов (2003–2007) | |
| Михаил Фрадков (2004–2007) | |
| Кәрім Мәсімов (2007–2012) | Виктор Зубков (2007–2008) |
| Владимир Путин (2008–2012) | |
| Серік Ахметов (2012–2014) | Дмитрий Медведев (2012–2020) |
| Кәрім Мәсімов (2014–2016) | |
| Бақытжан Сағынтаев (2016–2019) | |
| Асқар Мамин (2019–2022) | Михаил Мишустин (2020–қазіргі уақыт) |
| Әлихан Смайылов (2022–2024) | |
| Олжас Бектенов (2024–қазіргі уақыт) |
| Қазақстан | Ресей |
|---|---|
| Төлеутай Сүлейменов (1991–1994) | Андрей Козырев (1990–1996) |
| Қанат Саудабаев (1994) | Евгений Примаков (1996–1998) |
| Қасым-Жомарт Тоқаев (1994–1999) | |
| Ерлан Ыдырысов (1999–2002) | Игорь Иванов (1998–2004) |
| Қасым-Жомарт Тоқаев (2002–2007) | Сергей Лавров (2004–қазіргі уақыт) |
| Марат Тәжин (2007–2009) | |
| Қанат Саудабаев (2009–2011) | |
| Ержан Қазыханов (2011–2012) | |
| Ерлан Ыдырысов (2012–2016) | |
| Қайрат Әбдірахманов (2016–2018) | |
| Бейбіт Атамқұлов (2018–2019) | |
| Мұхтар Тілеуберді (2019–2023) | |
| Мұрат Нұртілеу (2023–2025) | |
| Ермек Көшербаев (2025 – қазіргі уақыт) | |
Елшілер
| Қазақстан | Ресей |
|---|---|
| Валерий Темірбаев (1992–1994) | Борис Красников (1992–1994) |
| Таир Мансұров (1994–2002) | Вячеслав Долгов (1994–1997) |
| Валерий Николаенко (1997–1999) | |
| Юрий Мерзляков (1999–2003) | |
| Алтынбек Сәрсембайұлы (2002–2003) | |
| Қырымбек Көшербаев (2003–2006) | Владимир Бабичев (2003–2006) |
| Жансейіт Түймебаев (2006–2007) | Михаил Бочарников (2006–2018) |
| Нұртай Абықаев (2007–2008) | |
| Әділбек Жақсыбеков (2008–2009) | |
| Заутбек Тұрысбеков (2009–2012) | |
| Ғалым Оразбақов (2012–2014) | |
| Марат Тәжин (2014–2017) | |
| Иманғали Тасмағамбетов (2017–2019) | Алексей Бородавкин (2018–қазіргі уақыт) |
| Ермек Көшербаев (2020–2023) | |
| Дәурен Абаев (2023–қазіргі уақыт) |
Халықаралық ұйымдарға мүшелік
- Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ)
- Еуропадағы Қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымы (ЕҚЫҰ / OSCE)
- Тәуелсіз мемлекеттер достастығы (ТМД) (1991 жылы құрылған)
- Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымы (ҰҚШҰ) – 2002 жылы құрылған.
- Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) – 2015 жылы құрылған.
- Шанхай ынтымақтастық ұйымы (ШЫҰ)
- Каспий теңізі елдерінің форматы (Caspian Five)
- Еуразиялық даму банкі (ЕАДБ) — Қазақстан мен Ресей негізгі акционерлер.
- Еуразиялық тұрақтандыру және даму қоры
- BRICS — Ресей толық мүше, Қазақстан 2025 жылдан бастап серіктес ел (partner country) мәртебесінде.
Негізгі құжаттар
Қарым-қатынас тарихы негізгі ресейлік-қазақстандық құжаттар: 1992 жылғы 25 мамырдағы достық, ынтымақтастық және өзара көмек туралы шарт.
1994 жылғы 21 қазандағы сыртқы шекараларды қорғаудағы ынтымақтастық туралы шарт (1999 жылғы 30 желтоқсанда ратификацияланған).
1995 жылғы 20 қаңтардағы Ресей-Қазақстан ынтымақтастығын кеңейту және тереңдету туралы Декларация.
1998 жылғы 6 шілдедегі ХХІ ғасырға бағытталған Мәңгілік достық пен одақтастық туралы Декларация.
Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт (ҰҚШҰ) 1992 жылғы 15 мамырдағы.
2005 жылғы 18 қаңтардағы Қазақстан-Ресей мемлекеттік шекарасы туралы шарт.
2010 жылғы 7 қыркүйектегі өңіраралық және шекара маңы ынтымақтастығы туралы келісім.
2013 жылғы 11 қарашадағы ХХІ ғасырдағы тату көршілік және одақтастық туралы шарт.
Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы 2013 жылғы 24 желтоқсандағы әскери-техникалық ынтымақтастық туралы шарт (2015 жылғы 17 ақпанда ратификацияланған).
Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) туралы 2014 жылғы 29 мамырдағы шарт.
Экономикалық ынтымақтастық
Сауда
Қазақстан мен Ресей арасындағы тауар айналымы Қазақстан Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитетінің деректері бойынша жасалды:
2015 жылы - 15,1 млрд. оның ішінде ҚР экспорты 4,5 млрд., импорт-10,5 млрд.; 2016 жылы - 12,6 млрд. оның ішінде ҚР экспорты 3,5 млрд. 2017 жылы-16 млрд.. ҚР экспорты 4,5 млрд. долларды, импорт-11,5 млрд. долларды құрады. 2017 жылы Ресейдің Қазақстанның сыртқы сауда айналымындағы үлесі 20,6% -. құрады. 2018 жылы-17,6 млрд., экспорт 5,2 млрд долларды құрады., импорт - 12,4 млрд.
ҚР-дан Ресей Федерациясына экспорттың негізгі тауарлары (2018 жылғы статистика бойынша): ыстық илектелген легирленбеген болаттан жасалған жалпақ прокат-470,4 млн. (үлесі — 9,1 %), темір кендері мен концентраттары — 421,5 млн. (8,2 %), мыс кендері мен концентраттары - 337 млн. (6,5 %), алюминий оксидтері мен гидроксидтері - 336,8 млн. (6,5 %), легирленбеген болаттан жасалған жалпақ жалатылған — 305,4 млн. (5,9 %), уран-251,6 млн. (4,9 %), тас көмір-219,3 млн. (4,2 %), табиғи газ — 193,9 млн. (3,8 %), қара металдардың қалдықтары мен сынықтары — 185,4 млн. (3,6 %), мырыш кендері мен концентраттары - 163,8 млн. (3,2 %.
Ресей Федерациясынан ҚР-ға импорттың негізгі тауарлары: мұнай өнімдері-673,7 млн. (5,4% үлесімен), жеңіл автомобильдер - 302,3 млн. (2,4 %), кокс және жартылай кокс - 236,7 млн. (1,9 %), табиғи газ — 236,4 млн. (1,9 %), теміржол немесе трамвай жүк вагондары — 196,9 млн. (1,6%), қара металдардан жасалған жіксіз құбырлар, түтіктер және профильдер — 194,5 млн. (1,6 %), шиналар-182,3 млн. (1,5 %), бағалы металдардың кендері мен концентраттары — 169,7 млн. (1,4 %).
2019 жылдың қаңтар—мамыр айларында өзара сауда көлемі 7,2 млрд долларды құрады. (+0,6 %), Ресейдің ҚР-ға импорты 1,9% - ға өсті, Ресей Федерациясына қазақстандық экспорт 2,4% - ға қысқарды.
2019 жылы Қазақстан мен Ресей арасындағы сыртқы сауда көлемі 64,33 млн тонна тасымалданған жүктердің массасы кезінде 19,18 млрд. $ құрады. Оның ішінде Қазақстаннан Ресейге импорт - 5,4 млрд.$. Ресейден Қазақстанға экспорт көлемі 13,78 млрд $
2021 жылы мемлекеттер арасындағы тауар айналымының өсуі 34% -. құрады. Ресейлік компаниялар Қазақстан экономикасына шамамен 17 миллиард доллар инвестициялады.
2020 жылдың желтоқсан айының соңында Қазақстан мен Ресей азық-түлік тауарларының ортақ нарығын құру туралы келісімге қол қойды, оған сәйкес елдер елдердің сауда-тарату желілерінің өзара іс-қимылын ынталандыруға міндеттенеді.
2025 жылы Қазақстан мен Ресей арасындағы өзара тауар айналымы 27,4 миллиард АҚШ долларын құрады. 2026 жылғы мамырда Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Ресей Президенті Владимир Путинге екі ел арасындағы сауда көлемі жыл соңына дейін 30 миллиард долларлық межеден сенімді түрде асатынын мәлімдеді. 2026 жылдың бірінші тоқсаны бұл болжамды толық растады. Қазақстан Сауда министрлігінің деректеріне сәйкес, өзара сауда көлемі 16,1%-ға өсіп, 6,46 миллиард долларға жетті.
Қазақстаннан Ресейге экспортталатын негізгі тауарлардың бірі – уран. 2026 жылдың басында Ресейден Қазақстанға алтын жеткізу көлемі 36,5 есе өссе, уран импорты 2486 есе артты.
2025 жылы оның көлемі 1,2 миллиард долларды құрады. 2025 жылы Қазақстаннан Ресейге алтын экспорты шамамен 60%-ға өсіп, 284,5 миллион долларға жетті. Парфюмерия мен косметика сегментінде де айтарлықтай өсім байқалды: иіссу мен дәрет суын экспорттау көлемі 3,7 есе артып, 86,6 миллион долларға жетсе, тері күтіміне арналған косметика экспорты 40%-ға көбейді.
Ресейден Қазақстанға импорт көлемі 2026 жылдың бірінші тоқсанында 28,5%-ға артып, 4,96 миллиард долларға жетті. Ресейлік табиғи газ импорты 93%-ға өсіп, жарты миллиард долларға жуықтады. Электр энергиясының импорты 81%-ға, ал мұнай өнімдерінің импорты 64%-ға артты. 2026 жылдың басында Ресейден Қазақстанға алтын жеткізу көлемі 36,5 есе өссе, уран импорты 2486 есе артты.
2025 жылы екі ел арасындағы жүк тасымалының көлемі 92 млн тоннаға жетті. Ал 2026 жылдың алғашқы төрт айында тағы 31,9 млн тонна жүк тасымалданып, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 6,3%-ға көп болды.
Теміржол арқылы көмір, темір кені, қара және түсті металдар, тыңайтқыштар тасымалданады. Ал Қытай – Ресей – Қытай бағыты бойынша Қазақстан арқылы өтетін контейнерлік тасымал соңғы бес жылда сегіз есе өсіп, 549 мың ЖФЭ-ге (жиырма футтық эквивалент) жетті.
2025 жылы Ақтау және Құрық порттары арқылы Ресей бағытына шамамен 2 млн тонна жүк өңделді. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 26%-ға артық. Сонымен қатар Ертіс өзені арқылы екі ел арасында 296 мың тонна қиыршық тас, тұз, цемент және басқа да жүктер тасымалданды.
Солтүстік – Оңтүстік дәлізі
Ресейді Иранмен, Парсы шығанағы елдерімен және Үндістанмен байланыстыратын бұл көлік дәлізі арқылы 2025 жылы тасымал көлемі 12%-ға өсіп, 3,5 млн тоннаға жетті. Қазақстан аумағындағы учаскенің өткізу қабілеті 10 млн тоннаға дейін ұлғайды.
Ресей, Қазақстан және Өзбекстанның үштік газ одағы
2022 жылғы 28 қарашада Қасым-Жомарт Тоқаевтың Мәскеуге сапары кезінде Владимир Путинмен кездесуде тараптар Ресей, Қазақстан және Өзбекстанның үштік газ одағын құруды талқылады. "Ресей Президентінің Қазақстанмен және Өзбекстанмен ұсынған" үштік газ Одағының" жобасы ішкі және сыртқы нарықтар үшін газды тұтыну мен тасымалдау инфрақұрылымын дамыту мен үйлестіру тетігін құруды көздейді", - деп хабарлады кейінірек баспасөз мәслихатында Ресей президентінің баспасөз хатшысы Дмитрий Песков. Ресей премьер-Министрі Михаил Мишустинмен жекелеген келіссөздерде Қазақстан Президенті сондай-ақ екі елдің қосымша келісімдерді және тіпті келіссөздерді талап ететін мәселелері бар екенін атап өтті, атап айтқанда, бұл газ саласына қатысты. Сол кезде ол Путин Өзбекстанмен "үшжақты одақ" құру қажеттілігі туралы алғаш рет айтқан болатын.
2023 жылдың қаңтарында "Газпром" және Өзбекстанның Энергетика министрлігі газ саласындағы ынтымақтастық туралы Жол картасына қол қойды. Ташкент бұл құжат техникалық зерттеулер жүргізілгеннен кейін Қазақстан мен Өзбекстан аумақтары арқылы өтетін "Орта Азия - Орталық" газ құбыры бойынша Ресей газының транзитін көздейтінін нақтылады.
Ресей СІМ басшысының орынбасары Михаил Галузин мамыр айының соңында газ Одағы жобасының параметрлері пысықталып жатқанын, капитал салымдарының көлемі нақтыланғанын атап өтті.
16 маусымда "Газпром" және "QazaqGaz" өзбекстандық тұтынушыларға ресейлік газ транзитін келісті. Тараптар құжатқа Санкт-Петербург Халықаралық экономикалық форумында (ПМЭФ) қол қойды. Сонымен қатар, тараптар көгілдір отынды экспорттау, өңдеу және тасымалдау бойынша бірлескен жұмысты талқылады. Сондай ақ екі елдің энергетика министрліктері екі ел арасындағы Ресей мұнайын сатып алу және оның көлемін 2033 жылдың соңына қарай 10 млн тоннаға дейін жеткізу жөніндегі уағдаластықтарды ұзартты.
11 тамызда Ресей СІМ экономикалық ынтымақтастық департаментінің директоры Дмитрий Биричевский Ресей, Өзбекстан және Қазақстанның үштік газ одағы басқа елдердің есебінен кеңейтілуі мүмкін деп мәлімдеді. "Біз оған басқа мемлекеттер де қызығушылық танытатынын білеміз. Біз барлық қатысушылардың ұстанымдарын ескере отырып, өзара тиімді және сындарлы болуы тиіс деген түсінікпен осындай ынтымақтастыққа ашықпыз", - деді ол.
Мәдени-гуманитарлық ынтымақтастық
2023 жылғы 13 қазанда Бішкекте өткен Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы (ТМД) мемлекеттері басшылары кеңесінің отырысында Орыс тілі жөніндегі халықаралық ұйымды құру туралы шартқа қол қойылып, оның жарғысы бекітілді. Бұл бастаманы Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев ұсынған болатын.
Тоқаевтың пікірінше, ТМД кеңістігін біріктіретін маңызды факторлардың бірі – ортақ мәдени-гуманитарлық кеңістік. Оның айтуынша, ТМД елдері халықтарының тілдері мен орыс тілінің үйлесімді дамуы өзара тиімді ынтымақтастықтың басты негіздерінің бірі болып табылады.
Президент орыс тілінің Біріккен Ұлттар Ұйымының ресми тілдерінің бірі әрі халықаралық қатынас тілі ретінде мемлекеттер арасындағы достық байланыстарды нығайтуда, өңірлік кооперацияны дамытуда және өзара сенімді арттыруда маңызды рөл атқаратынын атап өтті. Сонымен қатар ол халықаралық тәжірибеде француз, неміс, испан және басқа тілдерді дамытуға бағытталған ұйымдардың бар екенін мысалға келтірді.
Қазақстан басшысы Орыс тілі жөніндегі халықаралық ұйымды құру бастамасы ТМД елдерінің, соның ішінде Қазақстанның мемлекеттік тіл саясатына балама жасауға бағытталмағанын ерекше атап өтті. Ұйым халықаралық құқық субъектісі мәртебесіне ие болып, болашақта ТМД құрамына кірмейтін мемлекеттердің де қосылуына ашық болады деп жоспарланған.
2023 жылдың ТМД-да Орыс тілі жылы болып жариялануы және Санкт-Петербург қаласының Достастықтың мәдени астанасы мәртебесін алуы мәдени байланыстарды нығайтуға ықпал етті.
Қазақстан мен Ресей арасындағы мәдени-гуманитарлық ынтымақтастық екіжақты қатынастардың маңызды құрамдас бөлігі болып қала береді. Соңғы жылдары Қазақстан мен Ресейдің мәдениет күндері, қазақ және орыс киносы күндері тұрақты түрде өткізіліп келеді. Қазақстанда ұйымдастырылған «Орыс маусымдары» жобасы көрермендер арасында үлкен қызығушылық тудырды. Сонымен қатар шығармашылық білім беру, музей және кітапхана салаларындағы ынтымақтастық нығайып келеді. Қазақстандық өнерпаздар мен шығармашылық ұжымдар Ресей аумағындағы мәдени іс-шараларға белсенді түрде қатысады.
Қазақстан тарапы бұл дәстүр өзара құрмет пен екі халықтың мүддесіне негізделе отырып, болашақта да жалғасады деп санайды. Сонымен бірге қазақ мәдениетін әлемге таныту және Ресейдің бай мәдени мұрасымен өзара ықпалдастықты дамыту маңызды бағыттардың бірі ретінде қарастырылады.
Жалпы, ТМД-ның қалыптасуы мен дамуының отыз жылдық кезеңінде мәдениетаралық диалог ортақ мәдени және гуманистік құндылықтарды кеңінен насихаттауда маңызды рөл атқарды. Бұл бағыт Достастық елдерінің рухани бірлігінің негізі әрі халықтарды байланыстыратын «алтын көпір» ретінде бағаланады.
Білім беру саласындағы ынтымақтастық
2023 жылғы 3 сәуірде Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев «Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Ресей Федерациясының Үкіметі арасындағы Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының филиалдарын және Ресей Федерациясының Қазақстан Республикасындағы жоғары білім беру ұйымдарының филиалдарын құру және олардың жұмыс істеуі туралы келісімді ратификациялау туралы» Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды.
Осы келісім аясындағы жұмыстың нәтижесінде әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің базасында Ресей Ұлттық ядролық зерттеу университеті – МИФИ филиалы және Сафи Өтебаев атындағы Атырау мұнай және газ университетінің базасында И.М. Губкин атындағы Ресей мемлекеттік мұнай және газ университетінің филиалы ашылды.
2024 жылы М.Х. Дулати атындағы Тараз өңірлік университетінің базасында Д.И. Менделеев атындағы Ресей химия-технологиялық университетінің филиалын ашу жоспарланған. Филиалдардың қызметіне мемлекеттік бақылау және аккредиттеу рәсімдері Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады. Ал оқу бағдарламаларын аяқтаған түлектерге Қазақстан мен Ресейдің үлгісіндегі дипломдар беріледі.
Қазіргі таңда Ресей жоғары оқу орындарында 61 мыңға жуық қазақстандық студент білім алуда. Бұл 2025 жылмен салыстырғанда 5 мың адамға көп. Қазақстанда өз кезегінде шамамен 2,5 мың Ресей азаматы білім алады.
Қазақстан мен Ресей университеттері арасында екі мыңға жуық келісім жасалған, ондаған қос диплом бағдарламалары жұмыс істейді. Оқытушылар мен студенттер академиялық ұтқырлық аясында еркін алмасады.
Қазір Қазақстанда Ресейдің жеті жоғары оқу орнының филиалы жұмыс істейді:
- Астанадағы М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің қазақстандық филиалы;
- Қостанайдағы Челябі мемлекеттік университетінің филиалы;
- Байқоңырдағы Мәскеу авиациялық институтының «Восход» филиалы;
- Алматыдағы Ұлттық зерттеу ядролық университеті «МИФИ» филиалы;
- Атыраудағы И.М. Губкин атындағы Ресей мемлекеттік мұнай және газ университетінің (ҰЗУ) филиалы;
- Тараздағы Д.И. Менделеев атындағы Ресей химия-технологиялық университетінің филиалы;
- Астанадағы Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтының (ММХҚИ) филиалы.
2024 жылғы қарашадан бастап Омбы қаласында әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филиалы жұмыс істейді. Биыл онда ҚазҰУ гранты бойынша 50 студент және ақылы негізде 20 студент қабылданды.
Көші-қон және еңбек нарығы
2025 жылы Қазақстан азаматтығын 1 757 Ресей азаматы алды. Ал 2026 жылдың өзінде тағы 655 Ресей азаматы Қазақстан азаматы атанды. Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, 2025 жылы Ресейден Қазақстанға тұрақты тұруға 4 702 адам көшіп келді. Ал Қазақстаннан Ресейге 4 748 адам қоныс аударды.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметі бойынша, бүгінде шамамен 124 мың қазақстандық Ресейде еңбек етеді. 2026 жылғы 1 мамырдағы жағдай бойынша Қазақстанда уақытша тұруға рұқсатты 17 742 Ресей азаматы алған. Оның ішінде 11 379 адам құжаттарды жұмысқа орналасу мақсатында рәсімдеген.
«Балқаш» атом электр станциясының құрылысы
2024 жылғы қазанда Қазақстанда жалпыхалықтық референдум өтіп, азаматтардың 71%-ы АЭС салуды қолдады.
Осыдан кейін Ресей, Қытай, Франция және Оңтүстік Корея компаниялары қатысқан халықаралық ашық конкурс өткізілді. 2025 жылғы маусымда ең тиімді ұсынысты Ресейдің «Росатом» мемлекеттік корпорациясы ұсынғаны жарияланып, ол АЭС салу жөніндегі халықаралық консорциумның жетекшісі ретінде таңдалды.
Қазақстан–Ресей ынтымақтастығының флагмандық жобасына айналған Балқаш АЭС-і Алматы облысының Жамбыл ауданында, Балқаш көлінің жағалауында, Үлкен ауылы маңында салынып жатыр. 2025 жылғы тамызда жобаның белсенді кезеңінің басталуына арналған салтанатты рәсім өтті.
Станция жалпы қуаты шамамен 2,4 ГВт болатын 3+ буындағы ВВЭР-1200 су-сулы энергетикалық реакторлары бар екі энергоблоктан тұрады.
Қазақстанның Атом энергиясы жөніндегі агенттігі бұрын хабарлағандай, алғашқы атом электр станциясы 2035–2036 жылдары іске қосылады. Бұл мерзімдерді «Росатом» да растады.
Құрылыс кезеңінде алаңда 10 мыңға дейін жұмысшы еңбек етеді. Ал станция іске қосылғаннан кейін оны пайдалануға шамамен 2 мың жоғары білікті маман қажет болады.
Елшіліктер
Ресейдің Қазақстандағы өкілдігі
- Ресейдің Қазақстандағы елшілігі (Астана қаласы)
- Алматы (Бас консулдық)
- Орал (Консулдық)
- Өскемен (Консулдық)
Қазақстанның Ресейдегі өкілдігі
- Қазақстанның Ресейдегі елшілігі (Мәскеу)
- Санкт-Петербург (Бас консулдық)
- Қазан (Бас консулдық)
- Омбы (Консулдық)
- Астрахань (Консулдық)
- Екатеринбург (Бас консулдық)
Ресей Президентінің Қазақстанға сапары
Екі ел арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылғы 22 қазанда орнағаннан бері Ресей президенттері Қазақстанға ресми және жұмыс сапарларымен 47 рет келді.
- Борис Ельцин – 2 рет;
- Дмитрий Медведев – 12 рет;
- Владимир Путин – 32 рет, оның ішінде алғашқы мемлекеттік сапары 2015 жылғы 15-16 қазанда өтті.
Владимир Путин
Ресей Федерациясының басшысы ретінде Владимир Путин Қазақстанға 33 рет сапар жасады, соның ішінде 2015 жылғы 15-16 қазанда және 2024 жылғы 27-28 қарашада мемлекеттік сапармен келді. Сонымен қатар, Путин Ресей Федерациясының премьер-министрі қызметінде жүрген кезде Қазақстанға үш рет — 1999 жылғы 23-24 қыркүйекте, 2008 жылғы 30 қазанда және 2009 жылғы 21-22 мамырда келді.
2005 жылы Ресей президенті алғаш рет Байқоңыр ғарыш айлағына барды. 2006 жылы ол Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың жаңа мерзімге сайлануына байланысты Астанада өткен инаугурация рәсіміне шақырылды. Ал 2014 жылы Қазақстан астанасында Ресей, Беларусь және Қазақстан басшылары Еуразиялық экономикалық одақ құру туралы шартқа қол қойды.
2012 жыл
2012 жылғы 7-8 маусымда Владимир Путин Астанаға ресми сапармен келді. Бұл оның 2012 жылғы мамырда Ресей президенті болып сайланғаннан кейінгі Қазақстанға алғашқы сапары болды.
Сапар барысында Путин Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаевпен жабық форматта кездесті, кейін үкіметтік делегациялардың қатысуымен келіссөздер өтті. Қорытындысында бес құжатқа қол қойылды. Олардың қатарында 1992 жылғы 25 мамырдағы Ресей мен Қазақстан арасындағы достық, ынтымақтастық және өзара көмек туралы шартты ұзарту жөніндегі хаттама болды.
Сондай-ақ екі ел азаматтарының алғашқы 30 күн ішінде болуын жеңілдету туралы екіжақты келісімге қол қойылды.
Сол жылдың 19 қыркүйегінде Владимир Путин Павлодарға жұмыс сапарымен келіп, Нұрсұлтан Назарбаевпен келіссөздер жүргізді.
Путин Ресей мен Қазақстанның IX Өңіраралық ынтымақтастық форумына қатысты. Форум аясында президенттердің қатысуымен 1994 жылғы өндірістік апаттардың, зілзалалардың алдын алу және олардың салдарын жою саласындағы ынтымақтастық туралы үкіметаралық келісімге хаттамаға қол қойылды. Құжат авариялық-құтқару қызметтерінің мемлекеттік шекараны жеңілдетілген тәртіппен кесіп өтуін қарастырды.
2013 жыл
2013 жылғы 29 мамырда Ресей президенті Астанаға Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің (ЖЕЭК) отырысына қатысу үшін келді. Бұл орган Ресей, Беларусь және Қазақстанның Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістігінің жоғарғы органы болып саналды. Сонымен қатар, ол Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевпен қысқаша кездесу өткізді.
2013 жылғы 7 шілдеде Владимир Путин Астанаға келіп, Нұрсұлтан Назарбаевпен келіссөздер жүргізді. Кездесу барысында екіжақты қатынастар, соның ішінде ғарыш саласындағы ынтымақтастық және халықаралық мәселелер талқыланды.
2014 жыл
2014 жылғы 29 мамырда Владимир Путин ЖЕЭК отырысына қатысты. Отырыстың қорытындысы бойынша Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев және Беларусь президенті Александр Лукашенкомен бірге Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) құру туралы шартқа қол қойды.
Сондай-ақ отырыстан кейін Путин мен Назарбаев арасында кездесу өтті. Президенттердің қатысуымен екі ел делегациялары энергетика саласындағы ынтымақтастық туралы бірқатар келісімдерге, соның ішінде Қазақстанға мұнай және мұнай өнімдерін жеткізу саласындағы сауда-экономикалық ынтымақтастық туралы үкіметаралық келісімге өзгерістер енгізу хаттамасына қол қойды.
30 қыркүйекте Владимир Путин мен Нұрсұлтан Назарбаев Атырау қаласында екіжақты кездесу өткізді. Олар Ресей мен Қазақстанның XI Өңіраралық ынтымақтастық форумына қатысты. Кейін екі ел көшбасшылары Қазақстан мен Ресей аумағындағы Каспий маңы ойпатындағы көмірсутек қорларын терең барлауға арналған бірлескен «Еуразия» мұнай-газ жобасының іске қосылу рәсіміне қатысты.
2015 жыл
2015 жылғы 19-20 наурызда Владимир Путин Астанаға келді. 20 наурызда Ресей мен Қазақстан көшбасшылары сыртқы саясат, екіжақты ынтымақтастық және Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 70 жылдығын мерекелеуге дайындық мәселелерін талқылады.
Ресей президенті Владимир Путиннің Қазақстанға алғашқы мемлекеттік сапары 2015 жылғы 15-16 қазанда өтті.
15 қазанда Ресей мен Қазақстан арасындағы Каспий теңізінің солтүстік бөлігінің түбін бөлу туралы келісімге өзгерістер енгізілді. Мемлекет басшыларының қатысуымен авиациялық іздестіру-құтқару және Домбаровский ауданынан зымыран ұшыру кезіндегі өзара іс-қимыл туралы үкіметаралық келісімдерге де қол қойылды. Кейін Владимир Путин Астанадағы Қасиетті Успен кафедралды соборына барып, храмға Қасиетті Құдай Анасының Покров иконасын сыйға тартты.
16 қазанда Бурабай кентінде Ресей президенті ТМД мемлекеттері басшылары кеңесінің және Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің отырысына қатысты.
2016 жыл
2016 жылғы 30-31 мамырда Владимир Путин Астанада өткен ЖЕЭК отырысына қатысты.
2016 жылғы 4 қазанда Ресей президенті Владимир Путин Астанаға Ресей мен Қазақстанның XIII Өңіраралық ынтымақтастық форумына қатысу үшін жұмыс сапарымен келді.
2017 жылғы 27 ақпанда Путин Алматыда Назарбаевпен келіссөздер жүргізді. Сапар екі ел арасындағы дипломатиялық қатынастардың орнағанына 25 жыл толуына орай ұйымдастырылды.
2017 жылғы 8-9 маусымда Путин Астанада Шанхай ынтымақтастық ұйымының (ШЫҰ) саммитіне қатысты. 8 маусымда Ресей басшысы Қытай Халық Республикасының төрағасы Си Цзиньпинмен кездесті және саммиттің ашылуына арналған концертке барды. 9 маусымда Путин ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысына қатысты. Саммит аясында Пәкістан премьер-министрі Наваз Шарифпен және Моңғолия президенті Цахиагийн Элбэгдоржбен кездесті. Іс-шара аяқталғаннан кейін «Астана ЭКСПО – 2017» халықаралық көрмесіндегі Ресей павильонына барды.
2018 жылғы 12 тамызда Ресей президенті Ақтау қаласына барып, V Каспий саммитіне қатысты. Саммиттің басты қорытындысы Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияның қабылдануы болды.
2018 жылғы 20 қазанда Қазақстан, Ресей және Өзбекстан президенттері Нұрсұлтан Назарбаев, Владимир Путин және Шавкат Мирзиёев Қазақстанның Түркістан облысындағы Сарыағаш қаласында өткен кездесуде экономикалық және мәдени салалардағы өзара іс-қимыл мәселелерін талқылады.
2018 жылғы 8-9 қарашада Путин Қазақстанға жұмыс сапарымен келді. 8 қарашада Астанада Ресей басшысы ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің сессиясына қатысты. 9 қарашада ол Петропавлға барып, Ресей мен Қазақстанның XV Өңіраралық ынтымақтастық форумына қатысты. Сонымен қатар, Путин Назарбаевпен кездесті. Келіссөздерден кейін екі ел көшбасшылары туристік көрме мен Қалалық оқушылар сарайын аралады.
2019 жылғы 28-29 мамырда Ресей президенті Нұр-Сұлтанда (2019-2022 жылдары Астана) Еуразиялық экономикалық одақ саммитіне қатысты. 28 мамырда Путин 2019 жылғы наурызда президенттік қызметтен кеткен Назарбаевпен кездесті (Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев болды). 29 мамырда Ресей көшбасшысы ЕАЭО-ның бес жылдығына арналған ЖЕЭК отырысына қатысты.
2022 жылғы 13-14 қазанда Ресей президенті Астанаға жұмыс сапарымен келді. 13 қазанда Путин Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңестің алтыншы саммитіне қатысты. Сапардың екінші күні, 14 қазанда, Путин ТМД мемлекеттері басшылары кеңесінің отырысына және «Ресей – Орталық Азия» бірінші саммитіне қатысты.
2023 жылғы 9 қарашада Ресей президенті Қазақстанға ресми сапармен келді. Сапар барысында Путин Тоқаевпен бірге бейнеконференция режимінде екі елдің XIX Өңіраралық ынтымақтастық форумының пленарлық отырысына қатысты. Кейін Ресей мен Қазақстан көшбасшылары тар және кеңейтілген құрамда келіссөздер өткізді. Келіссөздер қорытындысы бойынша құжаттар пакеті қабылданды. Олардың қатарында XXI ғасырдағы тату көршілік пен одақтастық туралы Ресей мен Қазақстан арасындағы шарттың он жылдығына арналған бірлескен мәлімдеме, сондай-ақ 2024-2026 жылдарға арналған бірлескен іс-қимыл жоспары болды. Сонымен қатар, екі елдің энергетика министрліктері Қазақстанның үш қаласында ЖЭО салу жобалары бойынша өзара түсіністік және ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды. Ресейдің ТАСС ақпарат агенттігі мен Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені ақпараттық әріптестік туралы келісім жасасты.
2024 жылғы 3-4 шілдеде Путин Қазақстанға ШЫҰ саммитіне қатысу үшін жұмыс сапарымен келді.
2024 жылғы 27-28 қарашада Ресей президенті Астанаға мемлекеттік сапармен келді. 27 қарашада Тоқаевпен тар және кеңейтілген құрамда келіссөздер жүргізді. Кейін екі ел көшбасшылары бейнебайланыс арқылы 26-27 қараша күндері Уфада өткен Ресей мен Қазақстанның XX Өңіраралық ынтымақтастық форумының пленарлық отырысына қатысты. Форум аяқталған соң көшбасшылар бейнебайланыс арқылы Омбыдағы Достоевский атындағы университетте Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті филиалының ашылуына қатысты. Ресей-Қазақстан келіссөздерінің қорытындысы бойынша құжаттар пакеті, оның ішінде 2024-2028 жылдарға арналған өңіраралық және шекаралық ынтымақтастық бағдарламасы қабылданды.
Тағы қараңыз
- Қазақстан-Ресей шекарасы
- Ресейдегі қазақтар
- Қазақстандағы орыстар
- Ресейдің Қазақстандағы елшілігі
- Қазақстанның халықаралық қатынастары
- Ресейдің халықаралық қатынастары