Жатпланеталық (фильм)

Жатпланеталық
ағылш. E.T. the Extra-Terrestrial
Джон Элвиннің кинотеатрлық прокатқа арналған постері
Жанры	ғылыми-фантастика
Режиссёрі	Стивен Спилберг
Продюсері	Кэтлин Кеннеди Стивен Спилберг
Сценарийдің авторы	Мелисса Мэтисон
Басты рөлдерде	Ди Уоллес Генри Томас Питер Койоти Роберт Макнотон Дрю Бэрримор
Операторы	Аллен Давио
Сазгері	Джон Уильямс
Қоюшы суретші	Джеймс Д. Бисселл
Кинокомпания	Amblin Entertainment (титрда көрсетілмеген)
Дистрибьютор	Universal Pictures
Ұзақтығы	Театрлық нұсқасы: 114 мин Режиссерлік нұсқасы: 120 мин
Бюджеті	10,5 млн $
Кассалық түсімі	792 910 554 $
Мемлекет	АҚШ
Тілі	ағылшын
Шыққан жылы	1982
IMDb	ID tt0083866
Ортаққордағы Жатпланеталық

«Жатпланеталық» (ағылш. E.T. the Extra-Terrestrial; сонымен қатар «Өзге ғаламшарлық» немесе «Ғарыштық тіршілік иесі») — 1982 жылы жарық көрген, режиссері әрі бірлескен продюсері Стивен Спилберг болып табылатын ғылыми-фантастикалық фильм. Фильм мейірімді жатпланеталықпен достасқан кішкентай баланың тарихы туралы баяндайды. Туынды 4 «Оскар» сыйлығын және басқа да көптеген марапаттарды жеңіп алды.

Фильмді 1982 жылы Universal Pictures компаниясы шығарды. Ол «Жұлдызды соғыстар» фильмін басып озып, блокбастерге айналды және келесі онжылдықтағы ең табысты фильм ретінде тіркелді. Таспа 1985 жылы, сондай-ақ 2002 жылы алғашқы көрсетілімнің 20 жылдығына орай, қосымша және өзгертілген сахналармен қайта шығарылды.

Фильмді жасау барысында Спилберг ата-анасы ажырасқан бала ретіндегі өзінің жеке өмірлік тәжірибесіне сүйенді.

Миниатюралық жатпланеталықтар нәсілі Калифорния орманындағы өсімдіктердің үлгілерін жинау үшін түнде Жерге келеді. Сан-Фернандо алқабындағы алыстағы шамдарға қызығушылық танытқан жатпланеталықтардың бірі топтан бөлініп шығады, бірақ көп ұзамай АҚШ үкіметінің агенттері пайда болып, қорқып кеткен тіршілік иесін қуа бастайды. Өзге ғаламшарлықтар агенттердің өздерін тауып алуын күтпей, жалғыз мүшесін артта қалдырып кетуге мәжбүр болады. Агенттер орманды аралап жүргенде, әлгі тіршілік иесі он жасар Эллиотт Тейлордың отбасына тиесілі қораны паналайды. Алдымен қашып бара жатқан жаратылыстан қорыққан Эллиотт, келесі күні «Reese's Pieces» кәмпиттерінен жол тастап, оны өз бөлмесінде жасыру үшін үйіне еліктіріп әкеледі.

Келесі күні таңертең Эллиотт мектепке бармай, өзі E.T. деп атаған мақұлықпен ойнау үшін өтірік ауырған болып кейіп танытады. Көп ұзамай ол E.T.-ні өзінің үлкен ағасы Майклмен және жеті жасар қарындасы Гертимен таныстырады. Балалар оны жалғызбасты, еңбекқор анасы Мэриден құпия ұстауға уағдаласады. Олар жатпланеталықтан оның қайдан келгенін сұрағанда, E.T. өзінің ғаламшарлық жүйесін бейнелеп көрсету үшін бірнеше шарды ауаға көтеріп, телекинездік қабілетін паш етеді. Кейінірек ол өзінің басқа да ерекше қасиеттерін көрсетіп, қурап қалған хризантема гүлін қайта тірілтеді және Эллиоттың саусағындағы кесілген жарақатты лезде жазады. Эллиотт бұл тіршілік иесіне бауыр басқан сайын, оның ойлары мен сезімдерін қашықтықтан сезе бастайды. Тіпті E.T. басқа бөлмеде кездейсоқ қолшатырды ашып қалғанда, Эллиотт та онымен бірдей шошып кетеді.

Мектепте Эллиотт мас күйде болып шығады, өйткені бұл уақытта үйде қалған E.T. сыра ішіп, теледидар қарап отырады. E.T.-нің үйге оралғысы келген сезімін қашықтықтан сезген Эллиотт, биология сабағында сойылуы тиіс бақаларды кенеттен босатып жібереді. Бұл әрекет басқа балаларды да одан үлгі алуға шабыттандырады. Дәл осы сәтте үйдегі E.T. теледидардан «Тыныш адам» (1952) фильміндегі Джон Уэйннің Морин О’Хараны сүйген сәтін тамашалап жатады; соның әсерінен Эллиотт та мектепте өзіне ұнайтын қызды ернінен сүйеді. Осындай тәртібі үшін Эллиотты директордың бөлмесіне жібереді. Кейінірек, бас кейіпкері байланыс аппараты арқылы көмек шақыратын Бак Роджерс туралы комикстен шабыт алған E.T., Тейлорлар отбасының үйінен табылған әртүрлі заттарды пайдаланып, «үйге қоңырау шалу» үшін қолдан құрылғы құрастыруды ұйғарады. Сонымен қатар, E.T. ағылшын тілінде сөйлеуді үйреніп, балалардан құрылғыны жасауға көмектесуін сұрайды. Балалар үкімет агенттерінің оларды жатпланеталықты жасырып отыр деп күдіктеніп жүргенін білмей, жетіспейтін бөлшектерді тауып беруге келіседі.

Хэллоуин мерекесінде балалар E.T.-ні елес етіп киіндіріп тастайды. Содан кейін Эллиотт оны жасырын түрде орманға алып барып, олар E.T.-нің сородичтерімен байланыс орнататын құрылғыны іске қосады. Эллиотт E.T.-ден Жерде өзімен бірге қалуын жалынып сұрайды, бірақ ұйықтап кетіп, келесі күні таңертең орманда жалғыз оянады. Ол үйіне, өзін уайымдап отырған отбасына оралады. Бұл уақытта Майкл E.T.-ні іздеп шығып, оны сай жиегінде бозарып, әлсіреп жатқан жерінен тауып алады. Майкл E.T.-ні үйге алып келгенде, Эллиоттың да денсаулығы нашарлай бастайды. Дәл үкімет агенттері үйге басып кіріп, карантин жариялаудың алдында ғана балалар бұл мақұлықтың барын анасы Мэриге ашып көрсетеді. Бас агент Кис бала кезінен жатпланеталықтарды жолықтыруды армандағанын және E.T.-нің келуін нағыз ғажайып деп санайтынын айтып, Эллиоттан E.T.-ні құтқаруға көмектесуін өтінеді. Алайда Эллиотт пен E.T. арасындағы телепатиялық байланыс әлсірегендіктен, E.T. қайтыс болады, ал Эллиотт қайтадан өз қалпына келеді. Өліп қалған жатпланеталықпен жалғыз қалған Эллиотт оған деген қимас сезімін білдірген сәтте, E.T.-нің жүрегі жарқырай бастайды. Нәтижесінде E.T. қайта тіріліп, бойына күш жинайды. Сосын E.T. Эллиоттқа өзінің сородичтері Жерге қайтып келе жатқанын хабарлайды.

Эллиотт пен Майкл қудалаушы агенттерден жалтаруға көмектесетін Майклдың достарымен бірге E.T.-ні велосипедтерге салып, қаша жөнеледі. Олар жол тосқауылына жақындаған сәтте, E.T. ұлдарды велосипедтерімен бірге ауаға көтеріп, орман ішіндегі қауіпсіз жерге аман-есен қондырады. Көп ұзамай E.T.-нің ғарыш кемесі келіп жетеді. Ол Майклмен және өзіне бұған дейін қайта тірілткен әлгі хризантема гүлін ұсынған Гертимен қоштасады. Эллиотт көзіне жас алып, E.T.-ден қалуын өтінеді, бірақ ол өзінің жарқыраған саусағын Эллиоттың маңдайына қойып, әрдайым онымен бірге болатынына сендіреді. Балалар, Мэри және Кис E.T.-нің кемеге мініп, аспанда кемпірқосақ тәрізді із қалдырып, ғарышқа ұшып кеткенін үнсіз бақылап тұрады.

• 1982 — АҚШ кинокритиктерінің ұлттық кеңесінің «Үздік фильм» номинациясы.
• 1983 — 4 «Оскар» сыйлығы:
  • — Үздік түпнұсқалық музыка (Джон Уильямс);
  • — Үздік дыбыс (Роберт Кнудсон, Роберт Гласс, Дон Диджироламо, Джин Кантамесса);
  • — Үздік дыбыстық эффектілер монтажы (Чарльз Л. Кэмпбелл, Бен Бёртт);
  • — Үздік visualды эффектілер (Карло Рамбальди, Деннис Мюрен, Кеннет Смит).
• 1983 — BAFTA сыйлығы:
  • — Үздік музыка (Джон Уильямс). Сонымен қатар, фильм тағы 11 санат бойынша номинация алды: — Үздік фильм (Стивен Спилберг, Кэтлин Кеннеди); — Үздік режиссер (Стивен Спилберг); — Үздік сценарий (Мелисса Мэтисон); — Басты рөлдегі үздік жаңа есім (Генри Томас және Дрю Бэрримор); — Үздік операторлық жұмыс (Аллен Давио); — Үздік монтаж (Кэрол Литтлтон); — Үздік грим (Роберт Сиделл); — Үздік суретші мен декоратор жұмысы (Джеймс Бисселл); — Үздік дыбыс (Роберт Кнудсон, Роберт Гласс, Дон Диджироламо, Джин Кантамесса, Чарльз Л. Кэмпбелл); — Үздік арнайы визуалды эффектілер (Карло Рамбальди, Деннис Мюрен).
• 1983 — 2 «Алтын глобус» сыйлығы: — Үздік драмалық фильм; — Үздік түпнұсқалық музыка (Джон Уильямс). Сонымен қатар, фильм тағы 3 санат бойынша номинация алды: — Үздік режиссер (Стивен Спилберг); — Үздік сценарий (Мелисса Мэтисон); — Жаңа жұлдыз (Генри Томас).
• 1983 — 5 «Сатурн» сыйлығы:
  • — Үздік ғылыми-фантастикалық фильм;
  • — Үздік сценарий (Мелисса Мэтисон);
  • — Үздік музыка (Джон Уильямс);
  • — Үздік арнайы эффектілер (Карло Рамбальди, Деннис Мюрен);
  • — Үздік постер (Джон Элвин). Сонымен қатар, фильм тағы 3 санат бойынша номинация алды: — Үздік режиссер (Стивен Спилберг); — Үздік актер (Генри Томас); — Екінші пландағы үздік актриса (Ди Уоллес).
• 1983 — 4 «Жас актер» сыйлығы:
  • — Үздік отбасылық фильм;
  • — Үздік жас актер (Генри Томас);
  • — Екінші пландағы үздік жас актер (Роберт Макнотон);
  • — Екінші пландағы үздік жас актриса (Дрю Бэрримор).
• 1983 — Үздік шетелдік режиссерге арналған «Давид ди Донателло» сыйлығы (Стивен Спилберг).
• 1983 — 3 «Грэмми» сыйлығы:
  • — Кино немесе теледидарға арналған үздік түпнұсқалық музыка альбомы (Джон Уильямс);
  • — Үздік аспаптық композиция (Джон Уильямс, «Flying Theme»);
  • — Аспаптық жазбаның үздік аранжировкасы (Джон Уильямс, «Flying Theme»).
• 1983 — Үздік шетелдік фильм санатында «Сезар» сыйлығына номинация (Стивен Спилберг).
• 1983 — Көркем фильмдегі үздік режиссура үшін АҚШ Режиссерлер гильдиясының сыйлығына номинация (Стивен Спилберг).
• 1983 — Үздік түпнұсқалық драма санатында АҚШ Сценаристер гильдиясының сыйлығы (Мелисса Мэтисон).
• 1983 — Үздік драмалық қойылым санатында «Хьюго» сыйлығына номинация (Стивен Спилберг, Мелисса Мэтисон).
• 1994 — фильм Ұлттық фильмдер реестріне енгізілді.
• 2003 — Классикалық фильмнің үздік DVD-басылымы үшін «Сатурн» сыйлығы.

Фильмнің жалғасын түсіру мүмкіндіге қарастырылғанымен, Спилберг бұған қарсы болды.

Нәтижесінде 2019 жылдың 28 қарашасында Comcast компаниясы жасаған «Мерекелік қауышу» атты қысқа метражды сиквел шықты. Онда E.T. ержеткен Эллиотқа оралады, оның рөлін тағы да Генри Томас сомдады, сонымен қатар Рождествоны онымен және оның отбасымен бірге өткізеді.