Universal Pictures

Universal Pictures
Түрі	еншілес қоғам
Құрылды	30 сәуір 1912; 114 жыл бұрын (1912-04-30)
Құрушы	Карл Леммле
Орналасуы	Юниверсал-Сити, АҚШ
Басты адамдары	Карл Леммле (негізін қалаушы)
Саласы	киноөндіріс
Өнімі	фильм
Басшы компания	MCA Inc. (1962–1996) Universal Filmed Entertainment Group (1996–қазіргі уақыт)
Еншілес компания	Focus Features Illumination Universal Pictures Home Entertainment Amblin Partners (20%) DreamWorks Animation NBCUniversal Entertainment Japan United International Pictures (50%) Working Title Films
Сайты	universalstudios.com

Universal Pictures (бұрын Universal Studios деген атпен белгілі болған) — ең көне Голливуд киностудияларының бірі. Негізін 1912 жылы Карл Леммле қалаған. 1915 жылдан 1925 жылға дейін — АҚШ-тағы ең ірі кинокомпания болды. 2004 жылдан бастап — Universal Filmed Entertainment Group компаниясының өндірістік бөлімшесі.

Логотипте Жер шары бейнеленген, оның айналасында бетінде Universal («Ғалам») деген жазуы бар Сатурн сақиналарына ұқсас белдеу айналып тұрады. Компанияның басшылығымен Голливуд, Орландо, Сингапур, Бейжің және Осака қалаларында тақырыптық саябақтар жұмыс істейді.

Германиядан келген Карл Леммле 1909 жылы кинобизнеспен айналыса бастады. Үш жылдан кейін ол «Universal» компаниясының негізін қалап, 1914 жылы оған қазіргі атауын берді. Леммле «киножұлдыздарға» бәс тігу арқылы бәсекелестерінен озып кете алды. Актерлердің есімдерін титрде көрсету міндетті деп саналмаған заманда, ол өзімен келісімшартқа отырған актерлер мен актрисалардың әрбір қадамына баспасөз өкілдерінің назарын аударып отырды. Көбіне Леммленің арқасында Голливудтың «жұлдыздар конвейері» іске қосылып, кейіннен ол америкалық киноиндустрияның басты ерекшелігіне айналды.

1915 жылы Голливуд маңындағы 230 акр аумақта «Карл көке» әлемдегі ең ірі кинотүсірілім алаңын ұйымдастырды, ол кейіннен «Ғалам қаласы» (Universal City) деген атауға ие болды. Жарнамалық мақсатта түсірілім алаңының есігі кез келген көрермен үшін ашық деп жарияланды.

Осынау өршіл атауына қарамастан, Леммленің кәсіпорны қарапайым вестерндер, мелодрамалар мен көпсериялы фильмдер шығаруға маманданды. Мұндай туындылар шағын қалашықтарда, ең алдымен мегаполис тұрғындарына арналған жоғары бюджеттік қойылымдарға қарағанда үлкенірек сұранысқа ие еді.

Бәсекелестерінен айырмашылығы, Леммле бар күшін кино өндірісіне жұмсап, кинотеатрлар желісін дамытудың қажеттілігін көрмеді. Ол өзінің туған жері Германиямен байланысын үзбеді, тіпті 1926 жылы Джо Пастернак басқарған студияның неміс бөлімшесін ашты. 1920-жылдары басшының Калифорниядан жиі кетуіне байланысты, Голливуд студиясының барлық істерін іс жүзінде жас та талантты продюсер Ирвинг Тальберг басқарды. Ол «Нотр-Дам бүкірі» (1923) және «Опера елесі» (1925) фильмдерінде өзінің гротескілік гримімен көрермендерді таңғалдырған құбылу шебері Лон Чейниге бәс тікті. Осы кезеңде студияны әзілмен «Қорқыныш үйі» деп атайтын, өйткені небәрі төрт жыл ішінде мұнда «Дракула» мен «Франкенштейн» (екеуі де 1931 жылы) сияқты өте табысты фильмдер, сондай-ақ «Ескі қараңғы үй», «Мумия», «Морг көшесіндегі кісі өлтіру» (барлығы 1932 жылы), «Көрінбейтін адам» (1933), «Қара мысық» (1935) және «Құбыжық-қасқыр» (екеуі де 1935 жылы) сияқты сәтті туындылар түсірілді.

Тағы қараңыз: Universal студиясының классикалық қорқынышты фильмдер сериясы

Ұлы тоқыраудың басталуы және киноға дыбыстың келуімен күрделене түскен Тальбергтің студиядан кетуінен кейін, компания ұзаққа созылған дағдарысқа ұшырап, Голливудтың «үлкен бестігіндегі» өз орнын жоғалтты. Universal-ға өзінің көптеген туыстарын (соның ішінде режиссер У. Уайлерді) жұмысқа орналастырған «Карл көке» сырттан Тальбергтің орнын басатын адам іздеп жатпады. Ол өз ұлы кәмелетке толысымен-ақ студияны басқару тізгінін соған ұстатты.

Киноөнімдердің көркемдік деңгейінің төмендігіне көңілі толмаған кіші Леммле көркемдік құндылығы жоғары, қымбат қойылымдарға бәс тігуге шешім қабылдады, сондай-ақ өзінің кинотеатрлар желісін құруға кірісті. Сол кезеңдегі кейбір «сапалы» фильмдер сәтті шыққанымен («Батыс майданында ешқандай өзгеріс жоқ», 1930), туындылардың басым бөлігі еленусіз қалды, ал «Қалқымалы театр» (1929) мюзиклі тіпті кассалық сәтсіздікке ұшырады.

Кіші Леммленің тұсында студия Голливудта алғашқылардың бірі болып киноның жаңа бағыттары — хоррор мен мультипликацияны игерді. Қорқынышты фильмдың қалыптасуы үлкен дәрежеде Universal студиясының классикалық қорқынышты туындыларымен байланысты. 1931 жылы Леммленің компаниясы осы серияның алғашқы таспасы — «Дракула» фильмін жарыққа шығарды. Фильмнің орасан зор коммерциялық табысы продюсерлерге сәттілік формуласын тапқанына және құбыжықтар тақырыбын ары қарай дамыту керектігіне нық сенімділік ұялатты. Киноэкрандағы құбыжықтардың ұмытылмас бейнелерін Бела Лугоши мен Борис Карлофф сомдап шықты.

Уолт Дисней студиясы құрылғанға дейін Universal компаниясы анимация саласындағы негізгі ойыншылардың бірі болып саналды. Аб Айверкс пен Уолт Дисней Леммленің тапсырысы бойынша алғашқы танымал мультфильм кейіпкері — Освальд Қоянын ойлап тапты. Қаржылық келіспеушіліктерге байланысты Дисней студиядан кетті, содан кейін Освальд қоянының бейнесі (бұл кейіпкерге деген құқық Universal-дың иелігінде қалды) Микки тышқан болып қайта өңделді. Көп ұзамай Микки өзінен бұрынғы кейіпкердің танымалдылығын басып озды. Ұзақ жылдар бойы студияның мультипликация бөлімшесін Уолтер Ланц басқарды. Ол Universal үшін бірнеше есте қаларлық мультфильм кейіпкерлерін, соның ішінде Вуди тоқылдағын дүниеге әкелді.

Ұлы тоқырау жылдарында киностудияның қаржылық жағдайы қатты нашарлады. Басқа киномагнаттардан айырмашылығы, әкелі-балалы Леммлелер киностудияны несие есебінен емес, тек өз қаражаттарына ғана дамытуды жөн көрді. 1920-жылдары Эрих фон Штрогейм «Ақымақ әйелдер» және «Соқыр күйеулер» фильмдерін түсіруге қолда бар бүкіл бос бюджетті жұмсап жібергенде, бұл жағдай оларды банкроттықтың аз-ақ алдында қалдырды. 1936 жылы Леммле отбасы «Қалқымалы театр» фильмінің ремейкіне бәс тігуге бел буды. Директорлар кеңесі студияға деген құқықтарды кепілге қоя отырып, Standard Capital корпорациясынан ірі қарыз алу шартымен түсірілімді бастауға рұқсат берді. Түсірілім тобының бөлінген бюджеттен шығып кеткені белгілі болған кезде, несие берушілер қарызды дереу қайтаруды талап етті. Осылайша, Леммлелер студияны басқару тізгінінен айырылып қалды. Көп ұзамай «Қалқымалы театрдың» жаңа нұсқасы прокатқа шықты, оның титрінде олардың есімдері сақталып, фильм орасан зор табысқа кенелді.

Леммле кеткеннен кейін компания Джо Пастернактың басты рөлде Дина Дурбин ойнаған киномюзиклдерінің арқасында нарықта өз орнын сақтап қалды. 1940-жылдары Эбботт пен Костелло комедиялық дуэті киностудия иелері үшін екінші үлкен сәттілікке айналды. Universal студиясында Р. Сиодмактың «Қандықолдар» және Ж. Дассеннің «Жалаңаш қала» туындылары сияқты бірнеше классикалық нуар фильмдері түсірілді. Д. Селзниктің рұқсатымен, онымен келісімшартта болған А. Хичкок Universal үшін «Күмән көлеңкесі» және «Диверсант» фильмдерін таспалады.

Соған қарамастан, сол кезеңде компанияның қаржылық жағдайы бірінші деңгейлі «жұлдыздармен» ұзақ мерзімді келісімшарттар жасасуға әлі де жеткіліксіз еді. Түсірілімге Бинг Кросби немесе Джимми Стюарт сияқты танымал тұлғаларды тарту үшін олар бекітілген «үлкен бестік» студияларымен өзара келісуге тура келетін. Осы себепті Universal ұжымы Голливудта ең соңғылардың қатарында түрлі-түсті таспамен жұмыс істеуге көшті (1925 жылғы «Опера елесі» фильміндегі түстің жаңашыл қолданылуын есепке алмағанда).

Соған қарамастан, сол кезеңде компанияның қаржылық жағдайы бірінші деңгейлі «жұлдыздармен» ұзақ мерзімді келісімшарттар жасасуға әлі де жеткіліксіз еді. Түсірілімге Бинг Кросби немесе Джимми Стюарт сияқты танымал тұлғаларды тарту үшін олар бекітілген «үлкен бестік» студияларымен өзара келісуге тура келетін. Осы себепті Universal ұжымы Голливудта ең соңғылардың қатарында түрлі-түсті таспамен жұмыс істеуге көшті (1925 жылғы «Опера елесі» фильміндегі түстің жаңашыл қолданылуын есепке алмағанда).

Америкалық миллионер Артур Рэнк 1940-жылдары өзінің қомақты қаржылық қолдауымен британдық кинематографтың бұрын-соңды болмаған өрлеуіне жол ашқан еді. Ол «Universal» студиясын америкалық көрермендердің жүрегін жаулап алу үшін таптырмас трамплин ретінде қарастырды. Оның «Universal» компаниясымен серіктестігінің арқасында американдықтар Дэвид Линнің «Үлкен үміттер» және Лоренс Оливьенің «Гамлет» туындылары сияқты ағылшын кино мектебінің озық шедеврлерімен танысуға мүмкіндік алды. 1945 жылы Рэнктың бастамасымен Universal және тәуелсіз International Pictures компаниясы бірігіп, United World Pictures концерні құрылды, алайда бұл бірлестік бір жылға да жетпей тарап кетті. Осы «қайта құрылымдаудан» кейін біріккен студия атауы Universal-International деп өзгертіліп, оның тізгінін International Pictures компаниясының негізін қалаушы Уильям Гетц (америкалық киноиндустриядағы ықпалды тұлға, Л. Б. Майердің күйеу баласы) қолға алды.

1951 жылдың соңында студияны басқару құқығын басқа бір ағылшын компаниясы — Decca Records сатып алды. Кинокомпания тарихындағы осы кезең режиссер Дуглас Сиркпен арадағы жемісті ынтымақтастықпен есте қалды. Ал 1950-жылдары студияның ең танымал жұлдыздары әрі бас басты секс-символдары Рок Хадсон мен Тони Кёртис болды.

1950-жылдардың аяғында көрермендердің кинотеатрлардан теледидар экрандарына жаппай ауысуына байланысты Голливудтың ірі студиялары қиын кезеңді бастан өткерді. Universal компаниясы жаңа фильмдер түсіруді біраз уақытқа тоқтатып, 1958 жылы өзінің аты аңызға айналған түсірілім алаңын MCA Inc. концерніне 11 миллион долларға сатып жіберді. Жаңа қожайындар оның атауын Revue Studios деп өзгертіп, сол жерде телехикаялар өндірісін жолға қойды. MCA басшысы Лью Вассерман ол кезде ескіре бастаған «Леммле қаласын» заманауи үлгіде жаңартуға қомақты қаражат құйды.

1962 жылы MCA мен Decca Records компанияларының түпкілікті бірігуі жүзеге асты. Нәтижесінде Universal Studios Лью Вассерманның толық бақылауына өтті. Ол осы уақытқа дейін өзі агенттік еткен Голливуд «жұлдыздарын», атап айтқанда Дорис Дэй, Лана Тёрнер, Кэри Грант және тіпті А. Хичкокты «Universal» студиясымен келісімшарт жасасуға көндіріп үлгерген еді. Студия өз тарихында екінші рет киноиндустриядағы көшбасшылық орындарға шықты. Леммле дәуірінен айырмашылығы, 1960-жылдардың басындағы Universal Голливудтың ең жарық жұлдыздарымен келісімшарттар жасасуға толықтай қауқарлы болды. Сол кезеңдегі сәтті туындылардың жарқын мысалы ретінде 1963 жылы жарық көрген «Құстар» мен «Шарада» фильмдерін атауға болады.

1960-жылдардағы Universal табысының басты кепілдерінің бірі — телефильмдерді белсенді түрде өндіруі еді. Тіпті кейбір маусымдарда компания NBC арнасында көрсетілген сериалдардың тең жартысын өзі шығарып отырды. Студия американдық кино алпауыттарының ішінде алғашқы болып теледидар тарапынан туындаған бәсекелестік мәселесін тиімді шеше білді. Сонымен қатар, 1970-жылдары теледидар саласына жұмыс істеу студияның негізгі табыс көзіне айналды. Сол кезеңдегі Universal-дың ең табысты киножобаларының қатарында студияның кассалық рекордын жаңартқан «Әуежай» (1970), қорқынышты оқиғалы «Жақтар» триллері (Стивен Спилбергтің кейінгі туындылары сияқты), Дж. Лукастың өте шағын бюджетке түсірген «Америкалық граффитилер» жастар фильмі және кейінірек жарық көрген «Болашаққа оралу» франшизасы бар.

1990-шы және 2000-шы жылдар аралығында Universal Pictures студиясы (басқа да Голливуд алпауыттары сияқты) бірнеше рет қожайынын ауыстырды:

1990 жылы Вассерман MCA компаниясын Panasonic тұрмыстық техникасын шығаратын ірі жапондық инвестор — «Matsushita» компаниясына 6600 миллион долларға сату туралы келісімге келді. Дәл соның алдындағы мәміледен түскен қаражат есебінен сол 1990 жылы Орландо қаласында Universal Studios Florida тақырыптық саябағы есігін айқара ашты.

1995 жылы жапониялықтар компанияның 80% үлесін канадалық алкогольдік ішімдіктер өндірушісі Seagram корпорациясына 5700 миллион долларға сатып жіберді (бұл корпорация кейінірек PolyGram дыбыс жазу компаниясын да өзіне қосып алды).

2000 жылы «Seagram» компаниясының шоу-бизнес саласына қатысты бөлімшелерін француздық Vivendi медиаконгломераты сатып алып, өз атауын Vivendi Universal деп өзгертті. 2002 жылы студияның артхаус бағытындағы жобалармен айналысатын Focus Features деп аталатын арнайы бөлімшесі жұмысын бастады.

Өз қарыздарын өтеу мақсатында Vivendi 2004 жылы Universal компаниясының бақылау пакетін (80%) General Electric корпорациясына сатып жіберді. Жаңа қожайындар бұл активті өздеріне тиесілі NBC телеарнасымен біріктіріп, NBC Universal холдингін құру туралы шешім қабылдады. Ал қалған 20% үлес Vivendi компаниясынан 2010 жылы толығымен сатып алынды.

2010 жылы NBC Universal акцияларының 51%-ы АҚШ-тағы ең ірі кабельдік теледидар және үй интернеті операторы — Comcast компаниясына сатылды. Бұл ірі мәміле ресми түрде 2011 жылдың 29 қаңтарында аяқталды.

«MCA Videocassette» бейнекомпаниясы 1980 жылы құрылып, «Universal» киностудиясының фильмдерін бейнекассеталарда шығара бастады. 1983 жылдың соңынан бастап бұл бейнекомпания «MCA Home Video» деп қайта аталды. Кейінірек, 1990-жылдарға қарай компания өзінің туындыларын Laserdisc форматында да жарыққа шығарды. 1991 жылы атауы «MCA/Universal Home Video» деп өзгертілді. Ал 1997 жылы компания «Universal Home Video» деген жаңа атауға ие болып, өзінің фильмдерін DVD дискілерінде шығаруға көшті.

Universal компаниясы тек өз студиясы түсірген туындылардың ғана емес, сонымен қатар өзінен бұрынғы құқық иеленушілердің, соның ішінде Илингтегі британдық студияның, Дино де Лаурентистің өндірістік кәсіпорны мен EMI Films компаниясының да орасан зор фильмдер каталогына иелік етеді. Бұған қоса, компания Paramount Pictures студиясының 1929–1949 жылдар аралығында түсірген дыбыстық фильмдеріне деген құқықтарды да өз бақылауында ұстап отыр (бұл құқықтарды 1957 жылы MCA Inc. концерні сатып алған болатын).

1970-жылдардың басында Американың ең көне студиялары саналатын Universal мен Paramount АҚШ-тан тыс аймақтарда өз өнімдерін тарату (дистрибуциялау) үшін бірлескен кәсіпорын құруға уағдаласты. Осылайша дүниеге келген Cinema International Corporation компаниясына үшінші тарап ретінде MGM студиясы қосылғаннан кейін, оның атауы UIP деп өзгертілді. 2000 жылы Еуропалық Одақ билігі бұл конгломератты нарықты монополиялады деп айыптаған кезде, MGM өз орнын 20th Century Fox студиясына босатып берді. Бұл конгломераттың бас штаб-пәтері Лондонда орналасқан.

• Universal Studios Hollywood