Дэвид Гросс

Дейвид Гросс
ағылш. David Jonathan Gross
Туған күні	19 ақпан 1925 (1925-02-19)(101 жас)
Туған жері	Вашингтон, АҚШ
Ғылыми аясы	физика, ішектер теориясы
Атақты шәкірттері	Фрэнк Вильчек Эдвард Виттен, Никита Некрасов
Несімен белгілі	асимптотикалық еркіндікті ашушы, гетеротикалық тізбекті зерттеушісі

Дэйвид (Дэвид) Джонатан Гросс (ағылш. David Jonathan Gross; 19 ақпан 1941, Вашингтон) — американдық физик, ол 2004 жылы Фрэнк Вильчек және Дэйвид Политцермен бірге «күшті өзара әрекеттесу теориясындағы асимптотикалық еркіндікті ашқаны үшін» физика бойынша Нобель сыйлығын алды.

Санта-Барбарадағы Калифорния университетінің Кавли атындағы теориялық физика институтының профессоры және оның бұрынғы директоры (1997–2012), АҚШ Ұлттық ғылым академиясының (1986) және Америка философиялық қоғамының (2007) мүшесі.

Еврей отбасында дүниеге келген. Әкесі, саясаттанушы Бертрам Меер Гросс (1912—1997), Закарпатиядан (Венгрия, сол кездегі Чехословакия) эмигранттар отбасынан шыққан; анасы Нора Файн Кеңестік Украинадан Америка Құрама Штаттарына қоныс аударған.

Гросс Иерусалимдегі Еврей университетінде (Израиль) оқып, 1962 жылы магистр дәрежесін алды.

1966 жылы Калифорния университетінде, Берклиде физика бойынша PhD дәрежесін алды. Содан кейін Гарвард университетінде кіші ғылыми қызметкер (junior fellow) болды. 1969 жылдан бастап Принстон университетінде, ал 1972 жылдан 1997 жылға дейін профессор.

Қазіргі уақытта ол Санта-Барбарадағы Калифорния университетінде Кавли атындағы теориялық физика институтында теориялық физика бойынша Фредерика Глюка профессоры.

1973 жылы ол өзінің алғашқы аспиранты Фрэнк Вильчекпен бірге асимптотикалық еркіндікті ашты, оған сәйкес кварктар арасындағы күшті өзара әрекеттесу олардың арасындағы қашықтық азайған сайын әлсірейтінін анықтады. Кварктар өте жақын болған кезде, олар бос бөлшектер сияқты әрекет етеді. Бұл теория (оны Дэйвид Политцер де тәуелсіз ашқан) кванттық хромодинамиканың дамуындағы маңызды қадам болды.

Сонымен қатар, Гросс Джеффри Харви, Эмиль Мартинек және Райан Роммен ("Принстон ішекті аспаптар квартеті") бірге гетеротикалық ішекті аспаптар теориясын жасады.

Америкалық физикалық қоғамның, Америка өнер және ғылым академиясының, Дамушы елдер ғылым академиясының мүшесі (TWAS, 2007), Үндістан ұлттық ғылым академиясының (INSA, 2008), Қытай ғылым академиясының (2011), Ресей ғылым академиясының (2016) шетелдік мүшесі.

2016 жылы ол Greenpeace ұйымын, Біріккен Ұлттар Ұйымын және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген ағзаларға (ГМА) қарсы күресті тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды.

• 
  Гросс және оның әйелі Санта-Барбарада

• Слоун шәкіртақысы (1970—1974)
• Американдық физикалық қоғамның Сакурай сыйлығы (1986)
• Макартур стипендиясы (1987)
• Дирак медалі (1988)
• Вейцман мемориалдық дәрістері (1994)
• Харви сыйлығы (2000)
• Оскар Клейн медалі (2000)
• Бөлшектер және жоғары энергия физикасы сыйлығы (2003)
• Француз ғылым академиясының Үлкен медалі (2004)
• Физика бойынша Нобель сыйлығы (2004; Фрэнк Вильчек және Дэйвид Политцермен бірге)
• Алтын табақ сыйлығы, Жетістіктер академиясы (2005)
• Сан-Карлос Боромеро сыйлығы, Сан-Карлос университеті, Филиппиндер (2008)
• Камбоджа университетінің құрметті ғылым докторы (2010)
• Ричард Э. Пранж сыйлығы, Мэриленд университеті (2013)
• Құрмет медалі, Ядролық зерттеулердің бірлескен институты, Ресей (2016)

• Нобель комитетінің веб-сайтынан ақпарат
• Д. Дж. Гросс, «Асимптотикалық еркіндіктің ашылуы және QCD пайда болуы». Нобель дәрісі, Физикалық ғылымдардағы жетістіктер, 175-том, 12-шығарылым, 2005 жылғы желтоқсан
• ArXiv сайтында жұмыс істейді
• Дэйвид Гросс 2009 жылдың 24 қыркүйегінде Санкт-Петербург мемлекеттік ақпараттық технологиялар, механика және оптика университетіне барды.
• Дэйвид Джонатан Гросс. Научный календарь. Элементы. Тексерілді, 15 сәуір 2016.
• Дэйвид Гросс Дубнада
• Дубнадағы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты Дэйвид Гросстың семинары