Ажырау (космология)

Физикалық космология
Жойқын жарылыс • Ғалам Ғаламның жасы Ғалам хронологиясы
Алғашқы ғалам Планк дәуірі Ұлы біртұтастық дәуірі Әлсізэлектр дәуірі Кварк дәуірі Адрон дәуірі Лептон дәуірі Фотон дәуірі Инфляция Жойқын жарылыс нуклеосинтезі Қараңғы ғасырлар (космология) Ғарыш фон радиациясы (ҒФР) Гравитациялық толқындық фон (ГТФ) Ғарыш микротолқынды фоны (ҒМФ) ғарыш нейтрино фоны (ҒНФ) Ғарыш инфрақызыл фоны (ҒИФ)
Кеңеюі • Болашағы Қызыл ығысу Ғаламның кеңеюі Хаббл заңы Ғалам кеңеюінің жеделдеуі Ілесеқозғалу және үйлесімді қашықтық ФЛРУ метрикасы Фридман теңдеуі Бейтамырластық космологиясы Ғаламның соңғы тағдыры Ғаламның жылулық өлімі Жойқын сығылу Жойқын серпіліс
Құрамы • Құрылымы Құрамы Лямбда-CDM моделі • Барионикалық зат • Энергия • Радиация • Қараңғы энергия • Фантом энергиясы • Қараңғы материя Құрылымы Ғалам пішіні • Галактикалар жібі • Галактикалар эволюциясы • Квазарлардың алып тобы • Ауқымды құрылым • Реионизация • Циклдік ғалам моделі • Суперкластер
Эксперименттер Dark Energy Survey • Illustris • BOOMERanG • COBE • SDSS • WMAP • Планк (телескоп) • 2dF ғарыштық қызылға ығысуды тексеру
Космолог ғалымдар Марк Ааронсон • Р. А. Алфер • Ханнес Альвен • Сомнат Бхарадвадж • Р. В. Вильсон • Галилей • Георгий Гамов • Алан Гут • Виллем де Ситтер • Роберт Дикке • Яков Зельдович • Кеплер • Коперник • Жорж Леметр • Андрей Линде • Джон Мазер • Ньютон • А. А. Пензиас • Вера Рубин • Джордж Смут • Алексей Старобинский • Пол Стейнхардт • Рашид Суняев • Ричард Толмэн • Александр Фридманн • Эдвин Хаббл • Карл Шварцшильд • Брайан Шмидт • А. С. Эддингтон • Альберт Эйнштейн • Юрген Элерс • Дж. Ф. Эллис
Тарихы Ғарыш микротолқынды фонын байқау Жойқын жарылыс теориясы тарихы Жойқын жарылыстың діни түсіндірілуі Космологиялық теориялар желісі
Санат Астрономия порталы
к т ө

Ажырау (ағылш. Decoupling) — физикалық космологияда ғалам дамуының бір кезеңін білдіреді, онда әртүрлі типтегі бөлшектер жылу тепе-теңдігінен бір-бірінен ажырайды. Бұл ғаламның кеңеюі нәтижесінде пайда болады, өйткені олардың өзара әрекеттесу шамасы төмендеп (және орташа еркін жолы өсіп), ажырау сыни нүктесіне дейін жетеді . Жойқын жарылыс кезінен бастап ажыраудың екі расталған жағдайы фотонның ажырауы және нейтриноның ажырауы болып, олар сәйкесті түрде "ғарыш микротолқынды фоны" мен "ғарыш нейтрино фонын" қалыптастырған.

Фотонның ажырауы рекомбинациямен тығыз байланысты, ол Жойқын жарылыстан шамамен 378 000 жыл өткен соң (z = 1100 қызылға ығысуында) жүз берді, ғалам ол кезде ыстық күңгірт ("тұманды") плазма еді. Рекомбинация кезінде еркін электрондар протондармен (сутек ядросымен) байланысып, бейтарап сутек атомдарын құрады. Сутегінің алғашқы күйіне (энергиясы ең төмен) тіке рекомбинациялар еш өнімсіз болғандықтан, бұл сутегі атомдары әдетте электрондармен бірге жоғары энергетикалық күйде қалыптасады, ал электрондар фотондар шығару арқылы тез төмен энергия күйіне ауысады. Қалыптасқан бейтарап сутегі жарық жолағы үшін мөлдір болғандықтан, басқа сутегі атомдары ұстап қалмаған фотондар ғалам тарихында тұңғыш рет ұзақ қашықтыққа сапар шеге алды (сәле болып кеңістікте шашырай алды). Олар қазір де анықталады, дегенмен олар қазір радиотолқыны түрінде шығып, ғарыш микротолқынды фонын ("CMB") құрайды. Олар ғалам қалай пайда болғаны туралы маңызды деректерді ашып береді.