Ғаламның кеңеюі

Физикалық космология
Жойқын жарылыс • Ғалам Ғаламның жасы Ғалам хронологиясы
Алғашқы ғалам Планк дәуірі Ұлы біртұтастық дәуірі Әлсізэлектр дәуірі Кварк дәуірі Адрон дәуірі Лептон дәуірі Фотон дәуірі Инфляция Жойқын жарылыс нуклеосинтезі Қараңғы ғасырлар (космология) Ғарыш фон радиациясы (ҒФР) Гравитациялық толқындық фон (ГТФ) Ғарыш микротолқынды фоны (ҒМФ) ғарыш нейтрино фоны (ҒНФ) Ғарыш инфрақызыл фоны (ҒИФ)
Кеңеюі • Болашағы Қызыл ығысу Ғаламның кеңеюі Хаббл заңы Ғалам кеңеюінің жеделдеуі Ілесеқозғалу және үйлесімді қашықтық ФЛРУ метрикасы Фридман теңдеуі Бейтамырластық космологиясы Ғаламның соңғы тағдыры Ғаламның жылулық өлімі Жойқын сығылу Жойқын серпіліс
Құрамы • Құрылымы Құрамы Лямбда-CDM моделі • Барионикалық зат • Энергия • Радиация • Қараңғы энергия • Фантом энергиясы • Қараңғы материя Құрылымы Ғалам пішіні • Галактикалар жібі • Галактикалар эволюциясы • Квазарлардың алып тобы • Ауқымды құрылым • Реионизация • Циклдік ғалам моделі • Суперкластер
Эксперименттер Dark Energy Survey • Illustris • BOOMERanG • COBE • SDSS • WMAP • Планк (телескоп) • 2dF ғарыштық қызылға ығысуды тексеру
Космолог ғалымдар Марк Ааронсон • Р. А. Алфер • Ханнес Альвен • Сомнат Бхарадвадж • Р. В. Вильсон • Галилей • Георгий Гамов • Алан Гут • Виллем де Ситтер • Роберт Дикке • Яков Зельдович • Кеплер • Коперник • Жорж Леметр • Андрей Линде • Джон Мазер • Ньютон • А. А. Пензиас • Вера Рубин • Джордж Смут • Алексей Старобинский • Пол Стейнхардт • Рашид Суняев • Ричард Толмэн • Александр Фридманн • Эдвин Хаббл • Карл Шварцшильд • Брайан Шмидт • А. С. Эддингтон • Альберт Эйнштейн • Юрген Элерс • Дж. Ф. Эллис
Тарихы Ғарыш микротолқынды фонын байқау Жойқын жарылыс теориясы тарихы Жойқын жарылыстың діни түсіндірілуі Космологиялық теориялар желісі
Санат Астрономия порталы
к т ө

Ғаламның кеңеюі — бақыланатын ғаламның гравитациялық байланбаған кез келген екі бөлігі арасындағы арақашықтықтың уақытқа сай ұлғаюы. Бұл кеңістік масштабы өзгеретін ішкі себептік кеңею. Ғалам әлдебірдеңенің "ішіне қарай" кеңеймейді, оның "сыртында" кеңістіктің де болуын қажет етпейді. Техникалық тұрғыдан айтқанда, кеңістікте, кеңістіктегі объекттер де қозғалмайды. Есесіне, уақыт-кеңістік өлшемі мен геометриясын реттейтін масштабтық метрика өзгереді. Ғарыш кеңістігінде жарық және заттар жарық жылдамдығынан асып қозғала алмаса да, бұл шектеу метриканың өзін шектемейді. Бақылаушы үшін ғарыш кеңейіп, жақын орналасқан галактикалардан басқалары түгел алыстап бара жатқандай көрінеді.