| Швед кронасы | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| svensk krona (швед.) | |||||
| |||||
| Кодтар және таңбалар | |||||
| Кодтар ISO 4217 | SEK (752) | ||||
| Айналымдағы монеталар және банкноталар | |||||
| Монеталар | 1, 2, 5 және 10 крон | ||||
| Банкноталар | 20, 50, 100, 200, 500 және 1000 крон | ||||
| Банкноталар және монеталар өңдірісі | |||||
| Эмиссиялық орталық | Sveriges Riksbank | ||||
| Бағамдар ХВҚ, ЕОБ және ҚРҰБ мәліметтері бойынша аутоматты түрде жаңартылып отырады. | |||||
Швед кронасы (швед. svensk krona; жекеше түрі — krona, көпше түрі — kronor; ISO 4217 коды — SEK, сандық коды — 752; әдеттегі белгісі — kr) — Швецияның ұлттық ақша бірлігі. Бір крона есептік тұрғыдан 100 өреге (швед. öre) бөлінеді. Өре монеталары айналымнан алынғанымен, өре қолма-қол ақшасыз есеп айырысуда есептік бірлік ретінде сақталған.
Крона 1873 жылы Швеция алтын стандартына көшіп, Скандинавия валюта одағы құрылған кезде енгізілді. Бастапқыда 1 крона 0,403225 грамм таза алтынға тең болды. Скандинавия валюта одағы ыдырағаннан кейін де крона Швецияның ұлттық валютасы болып қалды.
1992 жылғы қарашадан бастап швед кронасының бағамы еркін өзгермелі режимде қалыптасады. Швеция Ұлттық банкі — Sveriges Riksbank — елдегі банкноттар мен монеталарды шығаратын орталық банк.
2026 жылғы жағдай бойынша айналымдағы негізгі банкноттар — 20, 50, 100, 200, 500 және 1000 крон, ал айналым монеталары — 1, 2, 5 және 10 крон.
Атауы және белгіленуі
Швед тіліндегі krona сөзі «тәж» деген мағынаны білдіреді. Sveriges Riksbank дерегіне сәйкес, жаңа ақша бірлігінің атауы Швецияға француз тілінен Дания арқылы келген.
Халықаралық қаржы операцияларында валютаны басқа елдердің «крона» деп аталатын валюталарынан ажырату үшін SEK коды қолданылады. Күнделікті Швецияда баға көбінесе kr қысқартуы арқылы беріледі.
Қазақстан Республикасының ресми дереккөздерінде валютаның қазақша атауы «швед кронасы» деп көрсетіледі. Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің мемлекеттер мен олардың ақша бірліктері жөніндегі сөздігінде Швецияның ақша бірлігі «швед кронасы» деп аталған.
Қазақстанда қолданылған валюталар сыныптағыштарында швед кронасына мынадай сипаттамалар берілген:
| Көрсеткіш | Мәні |
|---|---|
| Қазақша атауы | Швед кронасы |
| ISO 4217 әріптік коды | SEK |
| ISO 4217 сандық коды | 752 |
| Ел | Швеция |
| Әдеттегі белгісі | kr |
Тарихы
Кронаға дейінгі ақша жүйесі
Швецияда қазіргі кронаға дейін бірнеше түрлі ақша жүйесі қолданылды. Ұзақ уақыт негізгі ақша бірліктерінің бірі риксдалер (швед. riksdaler) болды.
1855 жылы Швецияның ақша жүйесінде ондық принцип енгізіліп, riksdaler riksmynt 100 өреге бөлінді. Осылайша öre атауы қазіргі крона пайда болғанға дейін-ақ ондық ақша жүйесінің ұсақ бірлігі ретінде қолданылды.
1867 жылы орталық банктің атауы қазіргі Sveriges Riksbank болып өзгертілді.
1873 жылғы ақша реформасы
1873 жылы Швеция күміс стандартынан алтын стандартына көшті. Сол кезде жаңа негізгі ақша бірлігі ретінде крона енгізілді.
Жаңа жүйеде 1 крона = 1 риксдалер риксмюнт болды.
Алтындық паритет 1 крона = 0,403225 г таза алтын деңгейінде белгіленді.
Бұл реформа Скандинавия валюта одағының құрылуымен қатар жүрді.
Скандинавия валюта одағы
1873 жылы Швеция мен Дания ортақ ақша жүйесі туралы келісім жасады. 1875 жылы оған Норвегия қосылды. Үш елде де негізгі ақша бірлігі крона/кроне және оның жүзден бір бөлігі өре/эре болып белгіленді.
Швеция, Дания және Норвегия кроналары:
- 1 швед кронасы = 1 дат кронасы = 1 норвег кронасы
паритетімен есептелді.
Одаққа қатысушы мемлекеттер өздерінің орталық банктерін сақтап қалды, алайда олардың монеталары одақ аумағында өзара қабылданды. Кейін банкноттарды өзара қабылдау туралы да келісімдер жасалды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде алтын стандартының қалыпты жұмыс істеуі тоқтады. Швеция 1914 жылғы 2 тамызда банкноттарды алтынға айырбастауды тоқтатты.
Соғыстан кейін алтынға айырбастау біртіндеп қалпына келтіріліп, 1924 жылғы 1 сәуірде ресми түрде қайта енгізілді. Алайда Скандинавия валюта одағы іс жүзінде бұрынғы қызметін атқара алмады және 1920-жылдары түпкілікті ыдырады. Соған қарамастан Швеция, Дания және Норвегия өз валюталарының «крона» атауын сақтап қалды.
1931 жылы алтын стандартынан бас тарту
Ұлы депрессия кезеңіндегі халықаралық қаржы дағдарысы кезінде Швеция кронасына қысым күшейді. 1931 жылғы 27 қыркүйекте Швеция алтын стандартының қолданысын тағы тоқтатты.
Sveriges Riksbank деректері бойынша, алтын стандартынан шыққаннан кейін крона шамамен 30%-ға әлсіреді. Ел билігі ақша-несие саясатының мақсатын валютаның сыртқы алтын паритетін емес, оның ішкі сатып алу қабілетін тұрақтандыруға бағыттады.
Осы саясатқа байланысты Sveriges Riksbank өзін баға тұрақтылығын ашық түрде ақша-несие саясатының негізгі бағдары ретінде белгілеген әлемдегі алғашқы орталық банктердің бірі ретінде сипаттайды.
1933 жылы крона британдық фунт стерлингке байланыстырылды 1 GBP = 19,40 SEK.
1939 жылғы 28 тамызда, Екінші дүниежүзілік соғыс басталардан бірнеше күн бұрын, крона АҚШ долларына 1 USD = 4,20 SEK бағамымен байланыстырылды.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
Соғыстан кейін Швеция халықаралық бекітілген валюта бағамдары жүйесіне қосылды. 1951 жылдан бастап крона Бреттон-Вудс жүйесі шеңберіндегі халықаралық валюта жүйесіне қатысты.
1971 жылы АҚШ долларын алтынға айырбастау тоқтатылып, 1973 жылғы наурызда Бреттон-Вудс жүйесінің бекітілген бағамдары түпкілікті ыдырады.
Швеция содан кейін Батыс Еуропа валюталары арасындағы ауытқуларды шектеуге арналған «валюталық жылан» (ағылш. currency snake) жүйесіне қосылды.
1970–1980-жылдардағы девальвациялар
1970-жылдардың ортасында швед өнеркәсібінің халықаралық бәсекеге қабілеттілігі нашарлап, инфляция мен жалақы шығындары өсті. Бұл жағдай крона бағамын бірнеше рет төмендетуге әкелді.
1976 жылы девальвациялар кезеңі басталды. 1977 жылғы сәуірде крона 6%-ға, ал тамызда тағы 10%-ға девальвацияланды. 1977 жылғы тамызда Швеция «валюталық жыланнан» шығып, кронаны елдің маңызды сауда серіктестерінің валюталарынан құралған себетке байланыстырды.
1981 жылғы қыркүйекте крона тағы 10%-ға девальвацияланды. 1982 жылы жаңа үкімет крона бағамын одан әрі төмендетті.
ЭКЮ-ге байланыстырылуы
1991 жылғы 17 мамырда Sveriges Riksbank кронаны Еуропалық валюта бірлігіне — ЭКЮге (ECU) біржақты түрде байланыстырды.
Алғашқы кезде бұл шешім швед валютасына деген сенімді күшейтті, бірақ 1990-жылдардың басындағы банк және қаржы дағдарысы жағдайында бекітілген бағамды сақтау барған сайын қиындай түсті.
1992 жылғы валюта дағдарысы
1992 жылдың күзінде швед кронасына алыпсатарлық қысым күшейді. Sveriges Riksbank бекітілген бағамды қорғау үшін пайыздық мөлшерлемелерді бірнеше рет көтерді.
1992 жылғы 16 қыркүйекте орталық банк маржиналдық несие мөлшерлемесін қысқа мерзімге 500%-ға дейін көтерді.
Бұл шара валютаға қысымды тоқтата алмады. 1992 жылғы 19 қарашада Швеция кронаның бекітілген бағамынан бас тартып, еркін өзгермелі бағам режиміне көшті.
Осы уақыттан бері швед кронасының басқа валюталарға шаққандағы бағамы негізінен валюта нарығында қалыптасады.
Қазіргі ақша-несие саясаты
Еркін өзгермелі валюта бағамына көшкеннен кейін Sveriges Riksbank ақша-несие саясатының негізгі тірегі ретінде инфляциялық таргеттеуді таңдады.
1993 жылғы қаңтарда орталық банк инфляцияның нысаналы деңгейін жылына 2% деп белгіледі. Бұл режим 1995 жылғы 1 қаңтардан бастап толық қолданыла бастады.
2017 жылдан бері негізгі нысаналы көрсеткіш ретінде тұрақты ипотекалық пайыздық мөлшерлемемен есептелетін тұтыну бағаларының индексі — CPIF қолданылады.
2026 жылғы жағдай бойынша Sveriges Riksbank инфляцияның нысаналы деңгейін CPIF бойынша жылына 2% деп белгілейді.
Кронаның арнайы ресми мақсатты бағамы жоқ; валюта бағамы еркін өзгермелі.
Крона және еуро
Швеция 1995 жылы Еуропа Одағына қосылды. Даниядан айырмашылығы, Швецияның ЕО шарттарында еуродан тұрақты бас тартуға мүмкіндік беретін арнайы құқықтық ерекшелігі (opt-out) жоқ. Швеция еуроны әлі енгізбеген және экономикалық-валюталық одаққа қатысты дерогациясы бар ЕО мемлекеттерінің бірі болып саналады.
2003 жылғы референдум
2003 жылғы 14 қыркүйекте Швецияда еуроны енгізу туралы жалпыхалықтық референдум өткізілді.
| Дауыс нұсқасы | Үлесі |
|---|---|
| Еуроны енгізуді қолдады | 42,0% |
| Еуроны енгізуге қарсы болды | 55,9% |
| Бос бюллетень | 2,1% |
| Жарамсыз дауыс | 0,1% |
Дауыс беруге сайлаушылардың 82,6%-ы қатысты.
Нәтижесінде Швеция кронаны сақтап қалды.
2026 жылғы жағдай
2026 жылғы маусымдағы Еуропалық орталық банктің Конвергенция туралы есебінде Швеция әлі еуро енгізбеген ЕО мемлекеттерінің бірі ретінде қарастырылған.
Швед кронасы ERM II валюта бағамы механизміне қатыспайды және еркін өзгермелі бағам режимінде қалады.
Еуропалық комиссияның мәліметі бойынша, Швецияның еуроны енгізуге белгіленген нақты нысаналы күні жоқ.
Өре
Өре (швед. öre) — кронаның жүзден бір бөлігі 1 крона = 100 өре.
1873 жылғы ақша реформасы кезінде крона мен өреден тұратын қазіргі есептік жүйе қалыптасты.
Уақыт өте келе инфляцияға байланысты өре монеталары біртіндеп айналымнан шығарылды.
| Номиналы | Заңды төлем құралы болған соңғы күн |
|---|---|
| 1 өре | 30 маусым 1972 |
| 2 өре | 30 маусым 1972 |
| 5 өре | 30 маусым 1985 |
| 25 өре | 30 маусым 1985 |
| 10 өре | 30 қыркүйек 1992 |
| 50 өре | 30 қыркүйек 2010 |
2010 жылғы 30 қыркүйекте соңғы 50 өре монетасы айналымнан алынғаннан кейін 1 крона Швециядағы ең төменгі қолма-қол ақша номиналына айналды.
Алайда өре есептік бірлік ретінде жойылған жоқ. Карта, банк аударымы және басқа қолма-қол ақшасыз төлемдерде сомалар өремен есептеле береді. Қолма-қол төлемнің жалпы сомасы ең жақын бүтін кронаға дөңгелектеледі.
Қазіргі банкноттар
2026 жылғы жағдай бойынша Sveriges Riksbank алты негізгі номиналдағы банкноттарды заңды төлем құралы деп таниды: '20, 50, 100, 200, 500 және 1000 крон.
Қазіргі серия 2015–2016 жылдары кезең-кезеңімен енгізілді. Серияның негізгі тақырыбы — Швецияның ХХ ғасырдағы мәдениеті және әр тұлғамен байланысты ел аймақтарының табиғи келбеті.
| Номиналы | Аверсіндегі тұлға | Реверсіндегі аймақ | Негізгі түсі | Өлшемі | Айналымға енгізілген |
|---|---|---|---|---|---|
| 20 крон | Астрид Линдгрен | Смоланд | күлгін | 120 × 66 мм | 1 қазан 2015 |
| 50 крон | Эверт Таубе | Бохуслен | сары-қызғылт сары | 126 × 66 мм | 1 қазан 2015 |
| 100 крон | Грета Гарбо | Стокгольм | көк | 133 × 66 мм | 3 қазан 2016 |
| 200 крон | Ингмар Бергман | Готланд, Форе | жасыл | 140 × 66 мм | 1 қазан 2015 |
| 500 крон | Биргит Нильссон | Сконе | қызыл | 147 × 66 мм | 3 қазан 2016 |
| 1000 крон | Даг Хаммаршёльд | Лаппланд | сұр-қоңыр | 154 × 66 мм | 1 қазан 2015 |
20 крон
20 крон банкнотының аверсінде балалар әдебиетінің әйгілі өкілі Астрид Линдгрен бейнеленген. Оның шығармаларының ішінде Пеппи Ұзыншұлық туралы кітаптар әлемге кең таралған.
Банкноттың реверсі жазушы өскен Смоланд өлкесіне арналған.
50 крон
50 кронның аверсінде швед ақыны, композиторы және суретшісі Эверт Таубе бейнеленген. Реверсте оның шығармашылығымен тығыз байланысты Бохуслен жағалауы мен табиғи көріністері пайдаланылған.
100 крон
100 крон банкнотының аверсінде Швецияда туған әйгілі киноактриса Грета Гарбо бейнеленген.
Реверсіндегі композиция Стокгольмге арналған.
200 крон
200 крон — қазіргі сериямен бірге алғаш рет енгізілген жаңа номинал.
Аверсінде кинорежиссер Ингмар Бергман бейнеленген.
Реверсінде Бергман ұзақ жылдар тұрған Готланд және Форе аралының табиғи көріністері көрсетілген.
500 крон
500 крон банкнотының аверсінде швед опера әншісі Биргит Нильссон бейнеленген.
Реверсінде оның туған өлкесі Сконе көрсетілген.
1000 крон
1000 крон банкнотының аверсіндегі тұлға — швед дипломаты, 1953–1961 жылдардағы Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Даг Хаммаршёльд.
Реверсіндегі табиғи композиция Швецияның солтүстігіндегі Лаппландқа арналған.
Банкноттардың көркемдік тұжырымдамасы
Қазіргі серия үшін өткізілген көркемдік байқауда графикалық дизайнер Йоран Эстерлундтың (Göran Österlund) «Kulturresan» («Мәдени саяхат») жобасы жеңімпаз атанды.
Банкноттардың соңғы композициясын Karin Mörck Hamilton жетекшілік еткен дизайн тобы әзірледі. Тұлғалардың портреттік гравюраларын Гуннар Нельс орындады.
Тұлғаларды таңдауда олардың ХХ ғасырдағы швед мәдениетіне қосқан үлесі, қоғамдық танымалдығы және халықаралық беделі ескерілді. Сонымен бірге серияда әйелдер мен ерлердің тең саны таңдалды.
Қорғаныш элементтері
Швед банкноттары арнайы банкнот қағазына басылады.
Негізгі қорғаныш элементтеріне:
- сутаңба;
- қорғаныш жібі;
- ультракүлгін жарықта көрінетін элементтер;
- микромәтін;
- бедерлі баспа;
- түсін өзгертетін бейнелер
жатады.
100, 200, 500 және 1000 крон банкноттарында үш терезесі бар тік қорғаныш жолақ қолданылады. Банкнотты еңкейткен кезде жолақтағы бейне KR таңбасы мен корольдік тәж арасында ауысып, қозғалыс әсерін тудырады.
2005 жылғы мерейтойлық 100 крон
Негізгі сериядан бөлек, Sveriges Riksbank 2005 жылғы Тумба қағаз фабрикасының 250 жылдығына арналған 100 крондық мерейтойлық банкнотты да жарамды төлем құралы ретінде көрсетеді.
Ол 2005 жылғы 26 мамырдан бастап жарамды. Банкноттың композициясы Riksbank тарихы мен Тумба қағаз фабрикасына арналған.
Қазіргі монеталар
2026 жылғы жағдай бойынша Швецияда төрт негізгі айналым монетасы жарамды:
- 1, 2, 5 және 10 крон.
1, 2 және 5 крон монеталарының қазіргі сериясы 2016 жылғы қазанда енгізілді. 10 кронның бұрыннан қолданылып келген үлгісі сақталды.
| Номиналы | Түсі | Құрамы | Салмағы | Диаметрі | Қалыңдығы | Қыры |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 крона | мыс түсті | мыспен қапталған болат | 3,60 г | 19,50 мм | 1,79 мм | бедерлі |
| 2 крона | мыс түсті | мыспен қапталған болат | 4,80 г | 22,50 мм | 1,79 мм | ішінара бедерлі, ішінара тегіс |
| 5 крон | алтын түсті | мыс, алюминий, мырыш және қалайы қорытпасы | 6,10 г | 23,75 мм | 1,97 мм | тегіс |
| 10 крон | алтын түсті | мыс, алюминий, мырыш және қалайы қорытпасы | 6,60 г | 20,50 мм | 2,90 мм | ішінара бедерлі, ішінара тегіс |
1 крона
2016 жылғы үлгідегі 1 крона монетасының аверсінде Швеция королі XVI Карл Густавтың профильдік портреті және Carl XVI Gustaf Sveriges konung жазуы орналасқан.
Реверсте стильдендірілген күн тәжі, Швецияның кіші мемлекеттік елтаңбасындағы Үш тәж (Tre kronor), Sverige, En krona және «1» саны бейнеленген.
Монетаның дизайнері — Эрнст Нордин.
2 крона
2 крона монетасында да XVI Карл Густавтың портреті бар. Реверсте стильдендірілген сәндік бейне, Үш тәж, Sverige және 2 kronor жазуы орналасқан.
2 крон номиналы Швеция тарихында бұрыннан болғанымен, оның тұрақты айналымдағы шығарылымы ұзақ үзілістен кейін 2016 жылы қайта жанданды.
5 крон
5 крон монетасының аверсінде корольдің тәжді монограммасы орналасқан.
Реверстегі негізгі сәндік элемент — стильдендірілген толқындар. Онда сондай-ақ Үш тәж, Sverige және 5 kronor жазулары бар.
10 крон
Қазіргі 10 крон монетасының негізгі үлгісі 1991 жылдан бері қолданылады. 1991–2000 жылдары соғылған монеталар да жарамды төлем құралы болып қала береді; 2001 жылдан бастап кейбір композициялық бөлшектері жаңартылған нұсқа шығарылды.
Аверсінде XVI Карл Густавтың профильдік портреті, ал реверсте «10» саны мен Швецияның Үш тәжі бейнеленген.
Монетада корольдің:
- För Sverige – I tiden
(«Швеция үшін — заманмен бірге») деген ұраны жазылған.
Монета дизайны
2016 жылғы 1, 2 және 5 крон монеталарының дизайнын Эрнст Нордин әзірледі.
Монеталар сериясының жалпы тақырыбы — «Күн, жел және су» (швед. Sol, vind och vatten). Негізгі мемлекеттік рәміздер ретінде монарх пен Үш тәж бейнесі сақталған.
Жаңа 1 және 2 крон мыс түсті, ал 5 крон алтын түсті болып шығарылды. Олар бұрынғы монеталардан жеңіл және шағындау.
2015–2017 жылдардағы ақша белгілерін ауыстыру
2015–2017 жылдары Швецияда қазіргі заманғы тарихындағы ең ірі қолма-қол ақша реформаларының бірі жүргізілді.
Жаңа банкноттар мен монеталардың енгізілуінің негізгі себептері:
- бұрынғы банкноттардың дизайны мен қорғаныш элементтерінің ескіруі;
- банкноттардың қорғанысын күшейту;
- монеталарды жеңілдету және кішірейту;
- тасымалдау мен өңдеу шығындарын азайту;
- қоршаған ортаға түсетін әсерді төмендету болды.
Осы реформа кезінде Швецияда алғаш рет 200 крон банкноты пайда болды және 2 крона монетасының айналымдағы шығарылымы қайта басталды.
Ескі 20, 50 және 1000 крон банкноттары 2016 жылғы 30 маусымнан кейін жарамсыз болды. Ескі 100 және 500 крон банкноттары 2017 жылғы 30 маусымнан кейін айналымнан алынды.
Бұрынғы үлгідегі 1, 2 және 5 крон монеталары да 2017 жылғы 30 маусымнан кейін заңды төлем құралы мәртебесінен айырылды.
Жарамсыз банкноттарды айырбастау
Sveriges Riksbank айналымнан алынған швед банкноттарын белгілі бір талаптар сақталған жағдайда өтеуге мүмкіндік береді.
2026 жылғы тамыздағы жағдай бойынша жарамсыз банкноттарды айырбастау өтінішін қарау үшін 200 крона әкімшілік алым алынады. Sveriges Riksbank 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап бұл алымның 300 кронаға дейін өсетінін хабарлаған.
Жарамсыз монеталарды Sveriges Riksbank немесе коммерциялық банктер номиналдық құны бойынша өтемейді.
Қолма-қол ақшаның қолданылуы
Швеция әлемдегі төлем жүйесі аса цифрланған мемлекеттердің бірі саналады. Карта, мобильді төлемдер және Swish жүйесі күнделікті есеп айырысуда кең таралған.
Sveriges Riksbank-тың 2026 жылғы төлемдер туралы есебіндегі деректер бойынша, Швецияда қолма-қол ақшаны пайдалану соңғы онжылдықтарда айтарлықтай төмендеді.
| Жыл | Үлесі |
|---|---|
| 2010 | шамамен 40% |
| 2023 | 10% |
| 2025 | 5% |
2025 жылғы сауалнамада дүкендегі соңғы сатып алулардың шамамен 92%-ы карта немесе телефонға енгізілген карта арқылы жасалған.
Swish мобильді төлем қызметі де Швецияда кең таралған. 2025 жылғы сауалнамада респонденттердің басым көпшілігі оны соңғы ай ішінде пайдаланғанын көрсеткен.
Сонымен бірге Sveriges Riksbank қолма-қол ақшаны цифрлық жүйелер істен шыққан немесе төтенше жағдайлар туындаған кездегі төлем жүйесінің тұрақтылығы үшін маңызды деп санайды.
Электрондық крона
Қолма-қол ақшаны пайдалану азайған сайын Sveriges Riksbank орталық банктің цифрлық валютасы — e-krona («электрондық крона») идеясын зерттей бастады.
E-krona жеке криптовалюта емес, жүзеге асырылған жағдайда Sveriges Riksbank шығаратын мемлекеттік цифрлық ақша ретінде қарастырылады.
Орталық банк 2020 жылы e-krona-ның техникалық пилоттық жобасын іске қосты. Техникалық зерттеу бірнеше кезеңде жүргізілді.
2026 жылғы 12 наурызда Sveriges Riksbank Риксдаг пен Үкіметке болашақта e-krona енгізу қажет болған жағдайда оған құқықтық мүмкіндік беретін заңнамалық өзгерістерді зерттеу жөніндегі комиссия құруды ұсынды.
2026 жылғы жағдай бойынша e-krona айналымға шығарылған жоқ және оны енгізу туралы түпкілікті шешім қабылданбаған.
Қазақстан дереккөздерінде
Швед кронасы Қазақстанның ресми қаржы және валюталық жүйесінде шетел валюталарының бірі ретінде есепке алынады.
Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі Швеция туралы ресми анықтамалықта елдің ақша бірлігін қазақ тілінде «швед кронасы» деп көрсетеді.
Қазақстанның валюталар сыныптағышында кронаға 752 — SEK — Швед кронасы — Швеция коды берілген.
2026 жылы қолданылатын Қазақстан Республикасының нормативтік құжаттарында швед кронасы Қазақстан Ұлттық Банкі ресми бағам белгілейтін шетел валюталарының бірі ретінде көрсетіледі.
Қазақстан Ұлттық Банкі SEK-тің теңгеге қатысты ресми нарықтық бағамын жариялайды.
Бағам өзгермелі болғандықтан, энциклопедиялық мақалада оның белгілі бір күндегі мәнін тұрақты көрсеткіш ретінде пайдалану орынсыз.
Қазақстандық БАҚ-та
Қазақстандық ҚазАқпарат (Kazinform) агенттігінің Швеция туралы қазақ тіліндегі анықтамалық материалдарында:
- «Ақша бірлігі — швед кронасы»
деп көрсетілген.
ҚазАқпарат Қазақстан Ұлттық Банкінің ресми валюта бағамдарын жариялаған материалдарында да SEK/KZT жұбын көрсеткен. Мысалы, 2012 жылғы 26–28 мамырға белгіленген ресми бағамдар материалында 1 швед кронасы — 20,65 теңге деп көрсетілген.
Бұл тек тарихи бағам болып табылады; қазіргі бағам Қазақстан Ұлттық Банкінің күнделікті деректері бойынша анықталады.
Тарихи банкноттар
1873 жылдан бері крона көптеген банкнот сериялары арқылы шығарылды.
ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басындағы швед банкноттарының дизайнында Свеа — Швецияның әйел бейнесіндегі ұлттық аллегориясы кең қолданылды.
1909 жылғы 1000 крон банкнотының белгілі үлгісінің аверсінде Свеа, ал реверсінде Швеция королі Густав Васа бейнеленген.
ХІХ ғасырдың соңына дейін Sveriges Riksbank-пен бірге кейбір коммерциялық банктердің де өз банкноттарын шығару құқығы болды. 1897 жылғы заң Riksbank-ке банкнот эмиссиясының монополиясын беріп, 1904 жылдан бастап орталық банк елдегі банкноттарды шығарудың толық айрықша құқығына ие болды.
Монеталар тарихы
1873 жылғы реформадан кейін крона алтын стандартына негізделген ақша бірлігі болғандықтан, 10 және 20 крондық алтын монеталар да соғылды.
Кейін Швеция күміс және басқа металдардан 1, 2 және 5 крон, сондай-ақ әртүрлі өре номиналдарындағы монеталар шығарды.
Швед монеталарының аверсінде билік құрған монархтың бейнесін немесе монограммасын пайдалану ұзақ тарихи дәстүрге айналды.
Ескі үлгідегі 1 крон монеталары 2017 жылғы 30 маусымға дейін заңды төлем құралы болды. Осы күннен кейін олар қазіргі сериямен алмастырылды.
Мерейтойлық монеталар
Sveriges Riksbank әр кезеңде тарихи оқиғаларға, корольдік мерейтойларға және ұлттық тақырыптарға арналған арнайы коллекциялық және мерейтойлық крон монеталарын шығарды.
Олардың арасында күміс және алтын монеталар бар. Кейбір тарихи мерейтойлық монеталар заңды төлем құралы мәртебесін сақтайды, бірақ олардың нумизматикалық құны номиналдық бағасынан едәуір жоғары болуы мүмкін.
Галерея
1874 жылғы 1 крона банкнотының аверсі
1874 жылғы 1 крона банкнотының реверсі
1909 жылғы 1000 крон банкнотының үлгісі
1 крона монетасының аверсі
1 крона монетасының реверсі
2016 жылғы ақша реформасына дейінгі және кейінгі 1 және 5 крон монеталары
20 крондық тарихи алтын монеталар
Хронология
| Күні немесе жылы | Оқиға |
|---|---|
| 1855 | Швеция ақша жүйесінде ондық жүйе енгізілді; риксдалер риксмюнт 100 өреге бөлінді |
| 1873 | Крона енгізілді; Швеция алтын стандартына көшті; Швеция мен Дания Скандинавия валюта одағын құрды |
| 1875 | Норвегия Скандинавия валюта одағына қосылды |
| 2 тамыз 1914 | Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде алтынға айырбастау тоқтатылды |
| 1 сәуір 1924 | Алтынға айырбастау ресми түрде қалпына келтірілді |
| 27 қыркүйек 1931 | Швеция алтын стандартынан қайта шықты |
| 1933 | Крона фунт стерлингке байланыстырылды |
| 28 тамыз 1939 | Крона АҚШ долларына байланыстырылды |
| 1951 | Швеция Бреттон-Вудс валюта жүйесіне қосылды |
| наурыз 1973 | Бреттон-Вудс жүйесі ыдырағаннан кейін Швеция еуропалық «валюталық жыланға» қосылды |
| тамыз 1977 | Швеция «валюталық жыланнан» шығып, кронаны валюталар себетіне байланыстырды |
| 17 мамыр 1991 | Крона ЭКЮ-ге байланыстырылды |
| 16 қыркүйек 1992 | Кронаны қорғау кезінде Riksbank маржиналдық мөлшерлемені 500%-ға дейін көтерді |
| 19 қараша 1992 | Бекітілген бағам тоқтатылып, крона еркін өзгермелі режимге көшті |
| қаңтар 1993 | 2% инфляциялық нысана жарияланды |
| 1 қаңтар 1995 | Инфляциялық таргеттеу режимі толық қолданыла бастады |
| 14 қыркүйек 2003 | Референдумда сайлаушылардың 55,9%-ы еуроны енгізуге қарсы дауыс берді |
| 26 мамыр 2005 | Тумба қағаз фабрикасының 250 жылдығына арналған 100 крон банкноты шығарылды |
| 30 қыркүйек 2010 | Соңғы 50 өре монетасы айналымнан алынды |
| 1 қазан 2015 | Жаңа 20, 50, 200 және 1000 крон банкноттары айналымға шықты |
| 3 қазан 2016 | Жаңа 100 және 500 крон банкноттары және жаңа монеталар сериясы айналымға енгізілді |
| 30 маусым 2017 | Бұрынғы негізгі банкноттар мен 1, 2 және 5 крон монеталарының айналым кезеңі аяқталды |
| 2017 | CPIF инфляцияның ресми нысаналы көрсеткішіне айналды |
| 2020 | E-krona техникалық пилоттық жобасы басталды |
| 12 наурыз 2026 | Riksbank болашақ e-krona үшін қажетті заңнаманы зерттейтін комиссия құруды ұсынды |
| 24 маусым 2026 | ЕОБ Конвергенция есебінде Швецияның ERM II-ге қатыспайтынын және кронаның өзгермелі бағамда қалатынын растады |
Сондай-ақ қараңыз
- Айналымдағы ақшалар
- Швеция
- Крона