Бұйрық хан

Бұйрық хан
Лауазымы
Найман хандығының батыс бөлігінің ханы
1198 — 1206
Ізашары	Инанш Білге хан
Ізбасары	Күшлік хан
Өмірбаяны
Азаматтығы	Найман хандығы
Діні	несториандық
Династия	Күшіғұт
Туған кездегі есімі	Байбұқа
Әкесі	Инанш Білге Бұқа
өңдеу

Бұйрық хан, Бай Бұқа (? — 1206) — Найман хандығының батыс бөлігінің билеушісі, найман ханы Инанш Білге ханның екінші ұлы. Таян ханның інісі.

Әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол Найман тайпасының бір бөлігін бөліп алып, Алтай тауларының оңтүстігінде, Ұлыңғыр өзенінің бастауында билік жүргізді. Ал оның ағасы Тайбұқа хан (Таян хан) Қара Ертіс пен Бұқтырма өзендерінің арасындағы Найман жерінің орталығында қалды. Ол 1201 жылы Жамұқа гүрхан болып сайланған құрылтайға қатысқан. Бір аңыз бойынша, ол ойрат басшысы Құдуқа Бәкімен бірге "жада" деп аталатын "найзағай тасын" қолданып, Шыңғыс ханның әскеріне жойқын дауыл жібермек болған. Алайда сиқырлы амал керісінше болып, күтпеген жел дауылды Құдуқаның өзіне қарсы бұрып жіберген. Бұл оқиғадан кейін Бұйрық хан қатты мазаланып, одақтан шығып, Алтайдың оңтүстігіне шегініп кеткен.

Ол көп ұзамай, 1202 жылы Керейіттер тарапынан Тоғрылдың бастауымен, Шыңғыс ханмен одақтаса отырып, Соқоқ-Үсүн өзенінің жағасында (қазіргі Ұлаанғом маңында) шабуылға ұшырады. Дайындықсыз күйде ұсталған Бұйрық хан қашып, Алтайды асып, Бұлғын өзеніне жетті. Бұйрықтың қолбасшысы Көксе Сәбірақ Тоғрылдан ажырап кеткен Шыңғыс ханнан бөлектенген Тоғрылға шабуыл жасап, Тоғрылдың ұлы Сеңгүмді жеңіп, оның ұлы мен әйелін тұтқынға алды.

1202 жылғы жеңілістен кейін Бұйрық хан Керейіт ханзадасы Жақа Ғамбу, Жамұқа, Меркіттер көсемі Тоқтоқа, Ойрат көсемі Құдуқа, сондай-ақ Күшлікпен күш біріктірді. Алайда 1206 жылы аң аулап жүрген кезінде Шыңғыс ханның жасағы тұтқиылдан шабуыл жасап, Бұйрықты жеңді. Содан кейін оның жиені Күшлік Найман билігін өз қолына алды.