Курск облысы

	Ресей Федерациясының субъектісі
	Курск облысы; Курская область
Байрағы	Елтаңбасы
Елордасы	Курск
Жер аумағы	65-орында
Барлығы; % су беті	29,997 км²;
Жұрты	46-орында
Барлығы; Тығыздығы	1,082,458 (2021); 36 адам/км²
Федералды округ	Орталық федералды округі
Экономикалық аудан	Орталық қара топырақты аудан
Губернаторы	Алексей Смирнов (м.а.)
ISO 3166-2 бойынша коды	RU
Уақыт белдеуі	MSK+3 (UTC+7)
Ресми сайты:	курскаяобласть.рф

Курск облысы (орыс. Курская область, Орысша айтылуы: [ˈkurskəjə ˈobləsʲtʲ]) — Ресей құрамындағы федералды субъектісі, облыс. Әкімшілік орталығы — Курск қаласы. 2021 жылғы санақ бойынша облыстың халық саны 1,082,458 адам болған.

Тарихы

Курскідегі хоровод, 1860, Константин Трутовский (орыс.)қаз. суреті

Бұл аумақты северяндар славян тайпалары мекендеп жүрген. 830 жылдан бастап Курск Орыс қағанаты мен Киев Русі мемлекеттерінің құрамына кірді. Курск облысының аумағы соңғы мұз дәуірінің соңынан бері қоныстанғанымен, Курск бекінісінің салынған 1596 жылға дейін қалалар туралы мәліметтер аз. Аумақтағы ең көне қалалар — Курск пен Рыльск, олардың атаулары 1032 және 1152 жылдары тұңғыш рет айтылған көрінеді. XIII ғасырда аймақты Моңғол империясы жаулады.

XV ғасырда аймақ Ұлы Литва кінәздігінің бөлігі болды. Ол Орыс-литва соғыстарында Ұлы Мәскеу кінәздігінің қолына түсті. 1601–1603 жылдардағы орыс ашаршылығынан кейін Орталық Ресейден үлкен көші-қонмен Курск төңірегінде нақты өсу басталды. Облыстың шеттеріндегі Суджа сияқты жерлер XVII ғасырда Слободалық Украинаның құрамында болды және ол жерде украиндар тұрды. 1708 және 1719 жылдар аралығында Курск жаңа құрылған Киев губернаторлығының құрамында болған. 1727 жылдан бастап Курск уезі Белгород губернаторлығының құрамына кіретін болды.

1779 жылғы 23 мамырда Курск губернаторлығы құрылды. Қазан төңкерісінен кейін қазіргі облыстың бір бөлігі және Суджа қаласы 1922 жылға дейін Кеңестік Украинаның бір бөлігін құрады. Курск Украина уақытша жұмысшы-шаруа үкіметінің құрылған жері болды, ал Суджа 1918 жылғы қараша–желтоқсан айларында оның бірінші орны болды.

1934–1954 жылдар аралығында облыстардың шекаралары жиі түзетіліп жатты. Алайда облыстың аумағы мен шекарасы 1954 жылдан бері тұрақты болып қалды.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Курск облысының аумағын 1941 жылғы күзден 1943 жылғы жазға дейін неміс әскерлері басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыстың ең ірі шайқастарының бірі болған Курск шайқасы аймақта 1943 жылғы 5 шілде мен 1943 жылғы 23 тамыз аралығында өтті.

Курск облысының аумағы Кеңес Одағының 4-басшысы Никита Хрущёв дүниеге келген аймақ болды.

2024 жылғы тамызда Ресейдің Украинаға басып кіруі барысында украин әскерлері Курск облысының шекарасын кесіп өтті де, нәтижесінде облыстың бір бөлігі украин оккупациясына түсті.

Географиясы

Курск облысы солтүстік-батысында Брянск облысымен, солтүстігінде Орёл облысымен, солтүстік-шығысында Липецк облысымен, шығыста Воронеж облысы, оңтүстігінде Белгород облысы және батыста Украинаның Сумы облысымен шектеседі.

Орта-Ресей үстіртінің оңтүстік беткейлерін алып жатыр. Жер беті қыратты, жыралармен қиылысады. Облыстың орталық бөлігі батыстағы Сейм өзені аңғарынан биік. Орташа биіктігі 177–225 метр және Тимско-Щигринский жотасы теңіз деңгейінен 288 метр биіктіктегі ең биік нүктесін қамтиды.

Курск облысы екі негізгі дренаждық аймаққа үлес қосады: Днепр және Дон өзендері. Облыста жалпы ұзындығы шамамен 8,000 километр болатын 902 өзен мен бұлақ бар. Негізгі өзендерге Сейм және Псёл жатады.

Табиғи ресурстары

Курск облысы Ресейдегі темір рудасын өндіретін ірі өндірушілердің бірі болып табылады. Курск магниттік аномалиясының ауданы әлемдегі ең бай темір рудалы кен орындарының бірі болып табылады. Облыста отқа төзімді балшық, минералды құм, бор қазылып, өңделеді. Облыстағы артезиан суының қоры емдік мақсатқа пайдалы болып отыр.

Климаты

Облыстың Ресейдің еуропалық бөлігінің орталығында орналасуы аймаққа орташа континенттік климатты береді: жылы жаз және салыстырмалы түрде жұмсақ қыс. Шілдеде орташа күндізгі жоғары температура +19,3 °C. Қаңтардағы орташа ең жоғары температура -8,6 °C. Аязсыз күндердің орташа саны солтүстікте 150-ден оңтүстікте 160-қа дейін. Курск облысындағы вегетациялық кезең солтүстікте 180 күннен оңтүстік-батыста 195 күнге дейін өзгереді. Жауын-шашынның шыңы маусым мен шілде айларында болады. Жылдық күн сәулесі 1,775 сағатты құрайды.

Флорасы және фаунасы

Курск облысы Шығыс Еуропа орманды даласының бір бөлігін құрайды. Кезінде Курск облысының төрттен бір бөлігі қалың орман болатын. Қатты ағаштарға емен, шаған және шегіршін кірді. Қазір ормандар облыстың 10 пайызын ғана алып жатыр. Бұл аймақта мекендейтін жануарлар өте көп. Жергiлiктi өзендерде шортан, үкішабақ пен алабұға көп. Кәмшат және борсық, сондай-ақ жабайы шошқа, кермарал мен елік бұл аймақтың көптеген жерлерінде әлі де көп.

Әкімшілік бөлінісі

Облыстық маңызы бар аудан мен қалалары

№	Атауы	Орысша атауы	Әкімш.орт.	Ауданы (км²)	Халық саны (2021 санақ)	Тығыздығы, адам/км²
Облыстық маңызы бар қалалар
1	Курск қаласы	город Курск	Курск	189	▼440,052
2	Железногорск қаласы	город Железногорск	Железногорск	112	▼95,578
3	Курчатов қаласы	город Курчатов	Курчатов	55	▼39,167
4	Льгов қаласы	город Льгов	Льгов	38	▼16,779
5	Щигры қаласы	город Щигры	Щигры	21	▼14,386
Облыстық маңызы бар аудандар (муниципалдық округтер)
6	Белая ауданы	Беловский район	Белая слободасы	950	▼14,659	16.7
7	Большое Солдатское ауданы	Большесолдатский район	Большое Солдатское ауылы	780	▲10,599	14.8
8	Глушково ауданы	Глушковский район	Глушково жұмысшылар кенті	860	▲20,024	23.6
9	Горшечное ауданы	Горшеченский район	Горшечное кенті	1,400	▼14,678	12.0
10	Дмитриев ауданы	Дмитриевский район	Дмитриев қаласы	1,270	▼13,936	12.3
11	Железногорск ауданы	Железногорский район	Железногорск қаласы	991	▲15,478	16.4
12	Золотухино ауданы	Золотухинский район	Золотухино кенті	1,150	▲21,151	19.4
13	Касторное ауданы	Касторенский район	Касторное кенті	1,230	▲14,333	12.9
14	Конышёвка ауданы	Конышёвский район	Конышёвка кенті	1,070	▲8,425	8.4
15	Коренево ауданы	Кореневский район	Коренево кенті	850	▼15,018	19.5
16	Курск ауданы	Курский район	Курск қаласы	1,620	▼54,521	35.4
17	Курчатов ауданы	Курчатовский район	Курчатов қаласы	700	▼17,497	26.6
18	Льгов ауданы	Льговский район	Льгов қаласы	1,080	▲11,942	11.9
19	Мантурово ауданы	Мантуровский район	Мантурово ауылы	1,010	▲11,375	12.6
20	Медвенка ауданы	Медвенский район	Медвенка кенті	1,090	▲16,324	15.0
21	Обоянь ауданы	Обоянский район	Обоянь қаласы	1,090	▼27,923	27.3
22	Октябрьский ауданы	Октябрьский район	Прямицыно кенті	620	▼23,164	39.6
23	Поныри ауданы	Поныровский район	Поныри кенті	690	▲10,893	16.3
24	Пристень ауданы	Пристенский район	Пристень кенті	1,010	▼14,326	15.5
26	Советский ауданы	Советский район	Кшенский кенті	1,150	▼16,348	15.3
27	Солнцево ауданы	Солцневский район	Солнцево кенті	1,150	▼16,348	15.3
28	Суджа ауданы	Суджанский район	Суджа қаласы	1,010	▼25,119	26.1
29	Тим ауданы	Тимский район	Тим кенті	850	▼10,208	13.0
30	Фатеж ауданы	Фатежский район	Фатеж қаласы	1,300	▼16,771	14.4
31	Хотумовка ауданы	Хотумовский район	Хотумовка кенті	1,150	▲8,539	8.4
32	Черемисиново ауданы	Черемисиновский район	Черемисиново кенті	840	▼7,804	11.1
33	Щигры ауданы	Щигровский район	Щигры қаласы	1,220	▼9,470	8.7