| Күміс арыстан | |
| (итал. Leone d’Argento) | |
 2025 жылғы иегері: Бенни Сэфди | |
| Жалпы мәліметтер | |
|---|---|
| Мемлекет |
|
| Марапат не үшін | Үздік режиссура үшін |
| Құрылтайшы | |
| Негізі қаланды | 1953 |
| Ресми сайт | |
«Күміс арыстан» (итал. Leone d’argento, сондай-ақ «Үздік режиссура үшін Күміс арыстан» деген атпен белгілі) — 1998 жылдан бастап Венеция кинофестивалінің ресми конкурстық бағдарламасы аясында толық метражды фильмдегі үздік режиссерлік жұмыс үшін берілетін жыл сайынғы марапат.
Бұл марапаттың тарихы айтарлықтай тұрақсыз болды және ол уақыт өте келе бірнеше мәрте өзгеріске ұшырады. 1953 пен 1994 жылдар аралығында марапат жүйелі түрде берілмеді; ол көбіне «Алтын арыстанға» үміткерлер арасында екінші орын алған фильмдерге табысталып отырды. Түрлі кезеңдерде «Күміс арыстан» дебюттік туындылар, қысқа метражды фильмдер, үздік сценарий немесе режиссура үшін берілді.
1990 жылдан бастап жүлде негізгі байқау бағдарламасындағы толық метражды фильм режиссерлеріне арналды. Бұл бағыт бойынша алғашқы ресми жеңімпаз — «Жақсы жігіттер» туындысымен Мартин Скорсезе. Ал 2025 жылы «Соққы беретін машина» (The Smashing Machine) фильмі үшін Бенни Сэфди соңғы марапат иегері атанды. Ал Андрей Кончаловский — бұл марапатты екі рет иеленген жалғыз тұлға.
Үздік режиссура үшін «Күміс арыстан» (1990 — қазіргі уақытқа дейін)
| Жыл | Режиссері | Қазақша атауы | Түпнұсқа атауы |
|---|---|---|---|
| 1990 | Мартин Скорсезе | Жақсы жігіттер | Goodfellas |
| 1998 | Эмир Кустурица | Ақ мысық, қара мысық | Crna mačka, beli mačor |
| 1999 | Чжан Юань | Он жеті жыл | Guò nián huí jiā (過年回家) |
| 2000 | Буддхадеб Дасгупта | Уттара | Uttara (উত্তরা) |
| 2001 | Бабак Паями | Құпия дауыс беру | Ra'ye makhfi (رأی مخفی) |
| 2002 | Ли Чхан Дон | Оазис | Oasiseu (오아시스) |
| 2003 | Такэси Китано | Затоичи | Zatōichi (座頭市) |
| 2004 | Ким Ки Дук | Темір 3 | Bin-jip (빈집) |
| 2005 | Филипп Гаррель | Тұрақты ғашықтар | Les Amants réguliers |
| 2006 | Ален Рене | Қоғамдық орындардағы жеке қорқыныштар | Cœurs |
| 2007 | Брайан Де Пальма | Өңделген | Redacted |
| 2008 | Алексей Герман (кіші) | Қағаз солдат | Бумажный солдат |
| 2009 | Ширин Нешат | Еркексіз әйелдер | Zanan-e bedun-e mardan (زنان بدون مردان) |
| 2010 | Алекс де ла Иглесиа | Сұмдық баллада | Balada triste de trompeta |
| 2011 | Цай Шанцзюнь | Адамдар тауы, адамдар теңізі | Rén shān rén hǎi (人山人海) |
| 2012 | Пол Томас Андерсон | Шебер | The Master |
| 2013 | Александрос Авранас | Мисс Зорлық-зомбылық | Miss Violence |
| 2014 | Андрей Кончаловский | Пошташы Алексей Тряпицынның ақ түндері | Белые ночи почтальона Алексея Тряпицына |
| 2015 | Пабло Траперо | Әулет | El Clan |
| 2016 | Амат Эскаланте | Жабайы аймақ | La región salvaje |
| Андрей Кончаловский | Жұмақ | Рай | |
| 2017 | Ксавье Легран | Қамқорлық | Jusqu'à la garde |
| 2018 | Жак Одиар | Ағайынды Систерстер | The Sisters Brothers |
| 2019 | Рой Андерссон | Шексіздік туралы | Om det oändliga |
| 2020 | Киёси Куросава | Шпионның әйелі | Supai no tsuma (スパイの妻) |
| 2021 | Джейн Кэмпион | Иттің билігі | The Power of the Dog |
| 2022 | Лука Гуаданьино | Сүйектер мен барлығы | Bones and All |
| 2023 | Маттео Гарроне | Мен — капитанмын | Io Capitano |
| 2024 | Брэди Корбет | Бруталист | The Brutalist |
| 2025 | Бенни Сэфди | Соққы беретін машина | The Smashing Machine |
Жойылған санаттар
Күміс арыстан сыйлығы (1953–1994)
1953–1957 жылдары «Күміс арыстан» сыйлығы Алтын арыстан сыйлығына ұсынылған бірнеше фильмге екінші марапат ретінде берілді. 1987–1994 жылдары бұл сыйлық Алтын арыстанға ұсынылған бір немесе бірнеше фильмге табысталды.
| Жыл | Режиссері | Қазақша атауы | Түпнұсқа атауы |
|---|---|---|---|
| 1953 | Рэймонд Абрашкин, Моррис Энгель, Рут Оркин | Кішкентай қашқын | Little Fugitive |
| Джон Хьюстон | Мулен Руж | Moulin Rouge | |
| Александр Птушко | Садко | Садко | |
| Марсель Карне | Тереза Ракен | Thérèse Raquin | |
| Кэндзи Мидзогути | Угецу | 雨月物語 | |
| Федерико Феллини | И Вителлони | I Vitelloni | |
| 1954 | Элиа Казан | Айлақ жағасында | On the Waterfront |
| Кэндзи Мидзогути | Сансё басқарушысы | 山椒大夫 | |
| Акира Куросава | Жеті самурай | 七人の侍 | |
| Федерико Феллини | Жол | La Strada | |
| 1955 | Микеланджело Антониони | Құрбылар | Le Amiche |
| Роберт Олдрич | Үлкен пышақ | The Big Knife | |
| Вольфганг Штаудте | Циске Тышқан | Ciske de Rat | |
| Самсон Самсонов | Шегіртке | Попрыгунья | |
| 1957 | Лукино Висконти | Ақ түндер | Le Notti Bianche |
| 1987 | Джеймс Айвори | Морис | Maurice |
| Эрманно Ольми | Ханым жасасын! | Lunga vita alla signora! | |
| 1988 | Тео Ангелопулос | Тұман ішіндегі көрініс | Τοπίο στην ομίχλη |
| 1989 | Кэй Кумаи | Шай шеберінің өлімі | 千利休 本覺坊遺文 |
| Жуан Сезар Монтейру | Сары үй естеліктері | Recordações da Casa Amarela | |
| 1991 | Терри Гиллиам | Балықшы патша | The Fisher King |
| Филипп Гаррель | Мен енді гитараны естімеймін | J'entends plus la guitare | |
| Чжан Имоу | Қызыл шамды көтеру | 大紅燈籠高高掛 | |
| 1992 | Клод Соте | Қыстағы жүрек | Un cœur en hiver |
| Бигас Луна | Хамон, хамон | Jamón jamón | |
| Дан Пица | Сәнді қонақүй | Hotel de lux | |
| 1993 | Бахтиёр Худойназаров | Кош ба кош | Кош-ба-кош |
| 1994 | Питер Джексон | Аспан жаратылыстары | Heavenly Creatures |
| Джеймс Грей | Кішкентай Одесса | Little Odessa | |
| Карло Мадзакурати | Бұқа | The Bull |
Үздік дебют үшін Күміс арыстан (1981–1982)
| Жыл | Режиссері | Қазақша атауы | Түпнұсқа атауы |
|---|---|---|---|
| 1981 | Эмир Кустурица | Долли Беллді есіңе аласың ба? | Do You Remember Dolly Bell? |
| 1982 | Лучано Одоризио | Счопен | Sciopèn |
| Орлов Сёнке | Хес ісі | De smaak van water |
Үздік сценарий үшін Күміс арыстан (1990)
| Жыл | Режиссері | Қазақша атауы | Түпнұсқа атауы |
|---|---|---|---|
| 1990 | Хелле Рюслинге | Сироп | Sirup |
Үздік қысқаметражды фильм үшін Күміс арыстан (1996–2007)
| Жыл | Режиссері | Қазақша атауы | Түпнұсқа атауы |
|---|---|---|---|
| 1996 | Сима Урале | О Тамаити | O Tamaiti |
| 1999 | Тебохо Махлатси | Суға батып бара жатқан жас жігіттің портреті | Portrait of a Young Man Drowning |
| 2000 | Питер Лонг | Женевьева Сноуға телефон қоңырауы | A Telephone Call for Genevieve Snow |
| 2001 | Ян Крюгер | Достар | Freunde |
| 2002 | Ирина Евтеева | Клоун | Clown |
| 2003 | Мурад Ибрагимбеков | Мұнай | Neft |
| 2004 | Камель Шериф | Тиесілік белгісі | Signe d'appartenance |
| 2005 | Чиен-пинг Лин | Сяочжань | Xiaozhan |
| 2006 | Аликс Делапорт | Төмен түскенде қалай тежейміз? | Comment on freine dans une descente? |
| 2007 | Пэдди Консидайн | Ит сияқты | Dog Altogether |
Silver Lion for Revelation (2006)
| Жыл | Режиссері | Қазақша атауы | Түпнұсқа атауы |
|---|---|---|---|
| 2006 | Эмануэле Криалезе | Алтын қақпа | Nuovomondo |
Тағы қараңыз
- Алфавит бойынша марапаттар
- Венеция кинофестивалі