Үржар (ауыл)

Үржар — Абай облысы Үржар ауданы және Үржар ауылдық округі орталығы.

Ауыл
Үржар
Үржар
Әкімшілігі
Ел	ҚазақстанҚазақстан
Статусы	Аудан орталығы
Облысы	Абай
Ауданы	Үржар
Ауылдық округі	Үржар
Тарихы мен географиясы
Координаттары	47°05′08″ с. е. 81°38′00″ ш. б. / 47.08556° с. е. 81.63333° ш. б. / 47.08556; 81.63333 ^(G) ^(O) ^(Я)Координаттар: 47°05′08″ с. е. 81°38′00″ ш. б. / 47.08556° с. е. 81.63333° ш. б. / 47.08556; 81.63333 ^(G) ^(O) ^(Я)
Құрылған уақыты	1857
Уақыт белдеуі	UTC+5:00
Тұрғындары
Тұрғыны	17 181 адам (2023)
Сандық идентификаторлары
Автомобиль коды	18
Үржар картада Үржар Үржар
Үржар шекарасы

Географиялық орны

Облыс орталығы - Семей қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 388 км-дей жерде, Тарбағатай тауларының батысында орналасқан.

Халқы

Демография динамикасы

Үржар ауылының тұрғындарының саны 1989 жылдан 2025 жылға дейін демография динамикасын көрсетілген

Тарихы

1857 жылы 25 наурызда Александр II патша бекіткен “Батыс Сібірдің Жетісу және Іле өлкелерінде орыс тұрғындарын көбейту туралы” Сібір комитетінің ережесіне сәйкес алғаш станица ретінде құрылған. Ол соның алдында ғана құрылған Семей облысының оңтүстік-шығыс бөлігін игеру мақсатында салынды. Үржар станицасы патша үкіметінің қазақ жерін жаппай басып алуды көздеген отарлау саясатын жүзеге асырып, әскери, саяси және экономикалық тұрғыда бекініп алу бағытын мықтап ұстанды. Ол Ресей отарлау жүйесінің маңызды әскери бекінісі әрі әкімшілік-аумақтық орталығы болды. Сібір шептік әскерінің Семейде орналасқан 4-казак бригадасына қарасты 8-Сібір казак полкінің құрамына кірді. Үржар станицасы арқылы Орталық Азия мен Сібірге маңызды керуен жолдары өтті. 1867 - 1879 жылдары Үржар станицасында Қытайдың сауда өкілдігі болып, 1905 - 1915 жылдары қоныстандыру басқармасы орналасты. Кеңес үкіметі орнағаннан кейін Үржар станицасы осы аймақта құрылған аудан орталығына айналды.

Ауа райы

Үржар — шұғыл континенттік климаттық белдеуде орналасқан. Қысы ұзақ, суық әрі құрғақ, ал жазы – ыстық әрі қапырық. Қаңтардағы орташа температура −15 °C шамасында болса, шілдедегі орташа температура +22 °C шамасында. Жауын-шашын негізінен көктем мен күз мезгілдерінде түседі, жылдық орташа мөлшері 450 мм-ге жуық.

Үржар ауа райы
Көрсеткіш	Қаң	Ақп	Нау	Сәу	Мам	Мау	Шіл	Там	Қыр	Қаз	Қар	Жел
Абсолюттық максимум, °C	−7,3	−3,2	3,8	16,7	23,1	28,1	30,3	29,6	23,7	15,4	4,5	−4,4
Орташа максимум, °C	−7,3	−3,2	3,8	16,7	23,1	28,1	30,3	29,6	23,7	15,4	4,5	−4,4
Орташа температура, °C	−15	−11,7	−3,1	9,5	15,6	20,5	22,4	21,0	14,7	6,8	−2,6	−11,5
Орташа минимум, °C	−15	−11,7	−3,1	9,5	15,6	20,5	22,4	21,0	14,7	6,8	−2,6	−11,5
Абсолюттық минимум, °C	−28,6	−22,1	−10,5	1,9	7,3	12,1	13,8	11,3	5,2	−0,6	−10,3	−20,2
Жауын-шашын нормасы, мм	46,4	36,8	30,4	33,9	36,2	32,1	32,0	22,8	19,8	37,1	65,4	59,7
Дерекнама: Үржар климаты — NOAA

Көлік және инфрақұрылым

Үржар ауылында қоғамдық көлік маршруттары жұмыс істейді. Ауылішілік және ауданаралық бағыттарда шағын автобустар жүреді. 2023 жылғы мәлімет бойынша жол ақысы – 100–200 теңге аралығында.

Ауылда кішігірім автобекет бар. Онда Үржар – Семей, Үржар – Өскемен, Үржар – Алматы бағыттарындағы рейстер қатынайды.

Үржарда Үржар әуежайы орналасқан. Маусымдық түрде Алматы қаласына әуе рейстері орындалады. Әуежай шағын ұшақтарды қабылдауға арналған. Әуе қатынасын негізінен SCAT Airlines және Qazaq Air орындайды.

Мәдениеті

Үржарда мәдениет үйі, аудандық кітапхана, балалар шығармашылық орталығы мен өнер мектебі жұмыс істейді. Ауылда әртүрлі мерекелер мен мәдени іс-шаралар өткізіліп тұрады.

• Аудандық мәдениет үйінде концерттер, спектакльдер және жастарға арналған шаралар ұйымдастырылады.
• Ауылда Үржар тарихи-өлкетану мұражайы бар, онда өңірдің тарихы мен тұрмысын таныстыратын экспонаттар жинақталған.

Көрнекті орындар

• Қабанбай батыр кесенесі — Үржар ауданы аумағында орналасқан тарихи нысан.
• Аудандық мәдениет үйі
• Аудандық мешіт
• Жастар саябағы
• Орталық алаң мен ескерткіштер

Спорт

Үржар ауылында бірнеше спорт нысандары бар:

• Аудандық стадион
• Жасөспірімдер спорт мектебі (еркін күрес, футбол, жеңіл атлетика бағыттары)
• Жазда — ашық алаңдарда футбол, қыста — хоккей

Әкімшілік бөлінуі

Үржар — Үржар ауданының әкімшілік орталығы. Ауылда аудан әкімдігі, білім беру, денсаулық сақтау және құқық қорғау мекемелері орналасқан.

Су қоры

Үржар ауылы Үржар өзенінің бойында орналасқан. Ауылдың негізгі су көзі — осы өзен мен жерасты су көздері. Ауыз су жүйесі мен ауыл шаруашылығы үшін су тарту жұмыстары жолға қойылған.

Ауылдан шыққан танымал тұлғалар

• Алмат Кебіспаев — еркін күрес шебері, әлем және Азия чемпионаттарының жүлдегері.
• Диас Кенешев — биатлоншы, Азия ойындарының чемпионы.
• Ляззат Танысбай — журналист, «Qazaqstan» телеарнасының басшысы.
• Оксана Яцкая — шаңғы спорты бойынша халықаралық дәрежедегі спортшы.

Тағы қараңыз

• Үржар ауданы
• Үржар әуежайы
• Шығыс Қазақстан облысы