Lehman Brothers

Эмануэль Леманның (сол жақта) және Майер Леманның (оң жақта) 1895 жылы жарияланған гравюралары

1844 жылы еврей мал саудагерінің ұлы, 23 жастағы Хаюм Леман Баварияның Римпар қаласынан Америка Құрама Штаттарына қоныс аударды. Ол өз есімін Генри Леман деп өзгертіп, Алабама штатындағы Монтгомери қаласына қоныстанды. Сол жерде ол «H. Lehman» атты құрғақ тауарлар дүкенін ашты. 1847 жылы оның ағасы Эмануэль Леман келгеннен кейін компанияның атауы «H. Lehman and Bro.» болып өзгертілді. 1850 жылы кенже інісі Майер Леман да келген соң фирма атауы тағы өзгертіліп, «Lehman Brothers» компаниясының негізі қаланды.

XIX ғасырдың ортасында мақта Америка Құрама Штаттарындағы ең маңызды ауыл шаруашылығы дақылдарының бірі болды және Алабаманың ең көп табыс әкелетін тауарлық өнімі саналды. АҚШ-тағы Азаматтық соғысқа дейін елдегі мақтаның басым бөлігі құл еңбегі арқылы өндірілді. 1860 жылғы АҚШ санағы бойынша құлдар Алабама халқының шамамен 45 пайызын құраған. 1860 жылғы санақта Майер Леман жеті құлға иелік еткен адам ретінде тіркелген. Олардың үшеуі ер адам, төртеуі әйел адам болған және жастары 5 пен 50 жас аралығында болған.

Мақтаның жоғары нарықтық құнын тиімді пайдалана отырып, ағайынды үш Леман өз дүкендеріндегі тауарлардың ақысы ретінде құл еңбегі қолданылған плантациялардан әкелінген шикі мақтаны қабылдай бастады. Көп ұзамай олар мақта саудасымен айналысатын екінші бизнесті жолға қойды. Бірнеше жыл ішінде бұл бағыт олардың қызметінің ең маңызды бөлігіне айналды. 1855 жылы Генри Леман сары безгектен қайтыс болғаннан кейін, қалған екі ағайынды тауарлар саудасы мен брокерлік қызметке басымдық беруді жалғастырды.

1858 жылға қарай мақта саудасының орталығы Оңтүстіктен Нью-Йорк қаласына ауысты. Ол жерде мақта делдалдары мен комиссиялық үйлер шоғырланған болатын. Lehman компаниясы Либерти-стриттегі 119-үйде өзінің алғашқы филиалын ашты, ал 32 жастағы Эмануэль оның жұмысын басқару үшін Нью-Йоркке көшті. 1862 жылы Азаматтық соғыстың салдарынан туындаған қиындықтарға байланысты фирма Джон Дурр есімді мақта саудагерімен бірігіп, Lehman, Durr & Co. компаниясын құрды. Соғыстан кейін компания Алабаманы қалпына келтіруді қаржыландыруға көмектесті. Кейін фирманың штаб-пәтері Нью-Йорк қаласына көшірілді. Компания 1870 жылы Нью-Йорк мақта биржасының негізін қалаушылардың бірі болып, мақтаның биржалық тауар ретінде қалыптасуына ықпал етті. Эмануэль 1884 жылға дейін биржаның басқарушылар кеңесінің мүшесі болды. Фирма сондай-ақ теміржол облигацияларының жаңадан қалыптасып келе жатқан нарығында қызмет атқарып, қаржылық кеңес беру саласына да кірісті.

Lehman компаниясы 1883 жылдың өзінде-ақ Нью-Йорк кофе биржасының мүшесі болды, ал 1887 жылы Нью-Йорк қор биржасына қабылданды. 1899 жылы компания өзінің алғашқы жария бағалы қағаздар орналастыруын жүзеге асырды. Ол International Steam Pump Company компаниясының артықшылықты және жай акцияларын орналастыру бойынша андеррайтер қызметін атқарды.

International Steam Pump Company бағалы қағаздарын орналастыруға қатысқанына қарамастан, фирманың тауар саудасымен айналысатын компаниядан бағалы қағаздарды орналастыруға маманданған инвестициялық банкке айналуы 1906 жылға дейін толық жүзеге аспады. Сол жылы Эмануэль Леманның ұлы Филип Леманның басшылығымен компания Goldman, Sachs & Co. фирмасымен серіктестік орнатып, General Cigar Company компаниясының акцияларын қор нарығына шығаруға көмектесті. Көп ұзамай олардың артынан Sears, Roebuck and Company компаниясы да келді. Кейін фирма F.W. Woolworth Company,May Department Stores Company, Gimbel Brothers, Inc.,R.H. Macy & Company,Studebaker Corporation,B.F. Goodrich Company және Endicott Johnson Corporation сияқты компаниялардың бағалы қағаздарын орналастыруға қатысты.

1925 жылы Филип Леман зейнетке шыққаннан кейін фирма басшылығын оның ұлы Роберт «Бобби» Леман өз қолына алды. Бобби Леманның басшылығы кезінде компания Ұлы депрессия кезеңіндегі капитал тапшылығы дағдарысын еңсеріп шықты. Бұл кезеңде фирма акциялар нарығының қалпына келуін күте отырып, венчурлік капитал саласына басымдық берді.

1924 жылы Джон М. Хэнкок компанияға қосылған әулеттен тыс алғашқы қызметкер болды. Одан кейін Монро С. Гутман мен Пол Мазур келіп, 1927 жылы фирманың серіктестері атанды. 1928 жылға қарай компания өзінің One William Street мекенжайындағы жаңа штаб-пәтеріне көшті.

1930-жылдары Lehman алғашқы теледидар өндірушісі саналатын DuMont Laboratories компаниясының акцияларын алғашқы жария орналастыруды ұйымдастырды және Radio Corporation of America (RCA) компаниясын қаржыландыруға көмектесті. Компания сондай-ақ қарқынды дамып келе жатқан мұнай өнеркәсібін қаржыландыруға қатысып, Halliburton және Kerr-McGee сияқты компанияларға қолдау көрсетті. 1950-жылдары Lehman Digital Equipment Corporation компаниясының акцияларын алғашқы жария орналастыруды ұйымдастырды. Кейінірек фирма Digital Equipment Corporation компаниясының Compaq компаниясы тарапынан сатып алынуын ұйымдастырды.

1969 жылы Роберт Леман фирманы 44 жыл басқарғаннан кейін қайтыс болды. Осыдан кейін Леман әулетінің бірде-бір мүшесі серіктестіктің жұмысына белсенді түрде қатыспайтын болды. Сол уақытта Lehman 1970-жылдардың басындағы қолайсыз экономикалық жағдайдың қысымына тап болды. 1972 жылға қарай фирма ауыр кезеңді бастан кешіріп жатты. Сондықтан 1973 жылы компанияны дағдарыстан шығару үшін Bell & Howell Corporation компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры Пит Питерсон шақырылды.

Питерсонның директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директор ретіндегі басшылығы кезінде фирма 1975 жылы Abraham & Co. компаниясын сатып алды, ал екі жылдан кейін Kuhn, Loeb & Co. компаниясымен бірікті. Соның нәтижесінде Salomon Brothers, Goldman Sachs және First Boston компанияларынан кейінгі елдегі төртінші ірі инвестициялық банк — Lehman Brothers, Kuhn, Loeb Inc. құрылды. Питерсон фирманы айтарлықтай операциялық шығындардан қатарынан бес жылдық рекордтық пайдаға жеткізді. Осы кезеңде компанияның меншікті капитал табыстылығы инвестициялық банкинг саласындағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі болды.

1980-жылдардың басына қарай фирманың инвестициялық банкирлері мен трейдерлері арасындағы қайшылықтар Питерсонды фирманың президенті, операциялық директоры және бұрынғы трейдері Льюис Глюксманды 1983 жылғы мамырда өзімен бірге бас атқарушы директор қызметіне көтермелеуге мәжбүр етті. Глюксман фирмада бірқатар өзгерістер енгізді, олардың нәтижесінде ішкі шиеленіс одан әрі күшейді. Бұл жағдай Глюксманның басқару стилімен және нарықтағы құлдыраумен ұштасып, билік үшін күреске алып келді. Соның нәтижесінде Питерсон қызметінен шеттетіліп, Глюксман фирманың жалғыз бас атқарушы директоры болып қалды.

Билік үшін күреске көңілі толмаған көптеген банкирлер компаниядан кете бастады. Фирманың бірігу мен жұтып алу жөніндегі комитетінің төрағасы Стивен А. Шварцман 2003 жылғы ақпанда Private Equity International басылымына берген сұхбатында: «Lehman Brothers ішінде бәсекелестік өте жоғары болды, ақыр соңында бұл жағдай қалыпты жұмыс істеуге кедергі келтірді», — деп еске алған. Осы ішкі ыдыраудың салдарынан компания қиын жағдайға тап болды, ал Глюксман фирманы сатуға мәжбүр болды.

Инвестициялық банкингтен гөрі брокерлік қызметке көбірек маманданған және American Express компаниясына тиесілі бағалы қағаздар фирмасы Shearson/American Express 1984 жылы Lehman компаниясын 360 миллион АҚШ долларына сатып алды. 11 мамырда біріктірілген компаниялар Shearson Lehman/American Express атауын қабылдады.

1983 жылдан 1990 жылға дейін Питер А. Коэн Shearson Lehman Brothers компаниясының бас атқарушы директоры әрі директорлар кеңесінің төрағасы болды. Ол E.F. Hutton компаниясын 1 миллиард АҚШ долларына сатып алу мәмілесін басқарды. Соның нәтижесінде Shearson Lehman Hutton компаниясы құрылды. 1989 жылы Shearson компаниясы Ф. Росс Джонсонның басқару тобының RJR Nabisco компаниясын сатып алу әрекетін қолдады. Алайда түпкілікті нәтижеде олардың ұсынысынан Drexel Burnham Lambert қолдау көрсеткен Kohlberg Kravis Roberts жеке инвестициялық фирмасының ұсынысы басым түсіп, мәміле сол фирманың пайдасына шешілді.

1993 жылы жаңадан тағайындалған бас атқарушы директор Харви Голубтың басшылығымен American Express өзінің банк және брокерлік қызметтерден тұратын бизнесінен біртіндеп бас тарта бастады. Компания бөлшек брокерлік және активтерді басқару бөлімшелерін Primerica компаниясына сатты, ал 1994 жылы Lehman Brothers Kuhn Loeb компаниясын алғашқы жария акция орналастыру (IPO) арқылы Lehman Brothers Holdings, Inc. атауымен дербес компания ретінде бөлді. Компания бөлініп шыққаннан кейін оның бас атқарушы директоры болып Дик Фулд тағайындалды. Фулд АҚШ пен әлемдегі жетекші инвестициялық банктердің бірі саналатын компанияны басқарды. Оның басшылығы кезінде Lehman Brothers 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысын еңсеріп, 1998 жылы Long-Term Capital Management хедж-қорының күйреуінен де өтті.

2001 жылы фирма Cowen & Co. компаниясының жеке клиенттерге қызмет көрсету бизнесін (PCS) сатып алды. Кейінірек, 2003 жылы, компания 1989 жылы шығып кеткен активтерді басқару саласына қайта оралуды белсенді түрде бастады. Басқаруындағы активтер көлемі 2 миллиард АҚШ долларынан басталған фирма Crossroads Group компаниясын, Lincoln Capital Management компаниясының тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесін және Neuberger Berman компаниясын сатып алды. Бұл кәсіпорындар PCS бизнесімен және Lehman компаниясының тікелей инвестициялар бизнесімен бірге Инвестицияларды басқару бөлімшесін құрды. Аталған бөлімше шамамен 3,1 миллиард АҚШ доллары көлемінде таза табыс әкелді.

Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде Фулд өз қызметін сақтап қалды, ал Bear Stearns, Merrill Lynch және Citigroup сияқты бәсекелес компаниялардың бас атқарушы директорлары қызметтерінен кетуге мәжбүр болды. Сонымен қатар, құрамында Vodafone компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры Кристофер Гент пен IBM компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры Джон Акерс сияқты тұлғалар болған Lehman директорлар кеңесі компания акцияларының бағасы үздіксіз құлдырап жатқан кезде де Фулдқа қарсы шығуға құлықсыз болды.

2008 жылғы мамырда, банкроттық жарияланардың алдында, компанияның активтері 639 миллиард АҚШ долларын құрады.

2001 жылғы 11 қыркүйекте Lehman компаниясы Бірінші дүниежүзілік сауда орталығының (1 World Trade Center) 38–40-қабаттарын иеленіп отырды. Сол күні болған лаңкестік шабуылдар кезінде компанияның бір қызметкері қаза тапты. Компанияның Three World Financial Center кешеніндегі жаһандық штаб-пәтері құлаған ғимараттардың сынықтарынан қатты зақымданып, пайдалануға жарамсыз болып қалды. Соның салдарынан 6 500-ден астам қызметкер басқа жерге көшірілді. Сауда операциялары Нью-Джерси штатындағы Джерси-Сити қаласына ауыстырылды. 2001 жылғы 17 қыркүйекте қор нарықтары қайта ашылған кезде Lehman компаниясының сату және сауда операциялары толық қалпына келтірілді.

Келесі айларда компания өз қызметін Нью-Йорк қаласының әртүрлі бөліктеріндегі 40-тан астам уақытша орынға орналастырды. Инвестициялық банкинг бөлімшесі Sheraton Manhattan Hotel қонақүйінің бірінші қабатындағы демалыс залдарын, мейрамханаларын және барлық 665 қонақ бөлмесін кеңсе кеңістігіне айналдырды.

Шабуылдардан кейін банк икемді жұмыс кестесін (кеңсе орындарын ортақ пайдалану мақсатында) және виртуалды жеке желі (VPN) арқылы қашықтан жұмыс істеу жүйесін сынақтан өткізді. 2001 жылғы қазанда Lehman 745 Seventh Avenue мекенжайында орналасқан, 32 қабатты және ауданы 1 050 000 шаршы футты (98 000 м²) құрайтын кеңсе ғимаратын шамамен 700 миллион АҚШ долларына сатып алды. Бұл ғимарат жақында ғана салынып біткен болатын және оны бәсекелес Morgan Stanley компаниясы әлі қоныстанып үлгермеген еді. Lehman жаңа ғимаратқа 2002 жылғы қаңтарда көше бастады және көшуді сол жылғы наурызда аяқтады. Компания Three World Financial Center ғимаратына қайта оралмады, өйткені оның құрылымдық қауіпсіздігі толық расталмаған болатын. Бұған қоса, фирма Three World Financial Center ғимаратын жөндеу жұмыстарының аяқталуын күте алмады.

Шабуылдардан кейін Lehman басшылығы бизнестің үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету жоспарына көбірек көңіл бөле бастады. Three World Financial Center ғимаратындағы штаб-пәтерінен бөлек, Lehman Джерси-Сити қаласында операциялық және бэк-офистік бөлімшелерін де ұстады. Компания 11 қыркүйек оқиғаларына дейін бұл нысандардан бас тарту мәселесін қарастырған болатын. Алайда бұл кеңселер сақталып қана қоймай, одан әрі кеңейтілді. Соның ішінде резервтік сауда орталығы да салынды.

2003 жылғы маусымда компания АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясымен (SEC), Нью-Йорк штатының бас прокурорының кеңсесімен және басқа да бағалы қағаздарды реттеуші органдармен бірге келісімге келген он фирманың бірі болды. Іс әр фирманың инвестициялық банкинг бөлімшелерінің зерттеу талдаушыларына орынсыз ықпал етуіне қатысты болды. Реттеушілердің мәлімдеуінше, фирмалар талдаушылардың сыйақысын инвестициялық банкингтен түсетін кірістермен заңсыз байланыстырған және андеррайтинг қызметтерін көрсету мүмкіндігінің орнына нарыққа ықпал ететін жағымды зерттеу есептерін ұсынуға уәде берген. «Жаһандық келісім» деп аталған бұл келісім жалпы көлемі 1,4 миллиард АҚШ долларын құрайтын қаржылық санкцияларды қарастырды. Оның ішінде Lehman компаниясына 80 миллион АҚШ доллары көлемінде айыппұл салынды. Сондай-ақ бірқатар құрылымдық реформалар енгізілді, соның ішінде инвестициялық банкинг бөлімшелерін зерттеу бөлімшелерінен толық бөлу, талдаушыларға инвестициялық банкингтен түсетін кірістерден тікелей немесе жанама түрде сыйақы төлеуге тыйым салу және компания клиенттеріне тәуелсіз үшінші тараптардың зерттеулерін тегін ұсыну талаптары енгізілді.

Lehman ипотекалық несиелер беру бизнесіне кірген алғашқы Уолл-стрит фирмаларының бірі болды. 1997 жылы компания Колорадо штатында орналасқан Alt-A санатындағы несие беруші Aurora Loan Services ұйымын сатып алды. Бұл ұйым банк мәртебесіне ие болмаған. 2000 жылы ипотекалық несиелер беру желісін кеңейту мақсатында Lehman АҚШ-тың Батыс жағалауындағы жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер беруші BNC Mortgage LLC компаниясын сатып алды. Lehman жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығындағы жетекші ойыншылардың біріне тез айналды. 2003 жылға қарай компания 18,2 миллиард АҚШ доллары көлемінде несие беріп, несие берушілер арасында үшінші орынға көтерілді. 2004 жылы бұл көрсеткіш 40 миллиард АҚШ долларынан асты. 2006 жылға қарай Aurora мен BNC ай сайын шамамен 50 миллиард АҚШ доллары көлемінде несие беретін болды. 2008 жылға қарай Lehman компаниясының активтері 680 миллиард АҚШ долларын құрады, ал олар небәрі 22,5 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі меншікті капиталмен қамтамасыз етілген еді. Меншікті капитал көлемімен салыстырғанда компанияның тәуекелі жоғары коммерциялық жылжымайтын мүлік активтері одан отыз есе көп болды. Мұндай жоғары левередж жағдайында жылжымайтын мүлік құнының 3–5 пайызға төмендеуі компанияның бүкіл капиталын жойып жіберуі мүмкін еді.